< Maswali ya Biblia kutoka Ufunuo

Swali (S): Yohana aliandika Injili ya Yohana kuwaita watu waamini katika Kristo. Kwa hivyo, Injili ni kwa wasioamini ili waamini. Lakini Yohana aliandika Ufunuo kwa watu waaminio walio chini ya mateso ya Nero dhidi ya Wakristo, ili kuwapa waamini tumaini na faraja, na pia kuwasaidia kudumu katika imani. Je, si hivyo? Au ukweli ni kwamba vitabu viwili vimeandikwa na waandishi wawili tofauti, ukizingatia tofauti na utofauti katika mtindo na madhumuni ya uandishi?

Jibu (J): Yohana aliandika vyote viwili, na kama ulivyoona, hadhira kuu zilikuwa tofauti. Hata hivyo, Injili ya Yohana ina thamani kwa waamini kusoma, na Ufunuo ni sawa kwa wasioamini kusoma. Ufunuo kawaida huzingatiwa kuwa kitabu kigumu zaidi kufasiriwa, ingawa waamini wazima bado wanakisoma na kukielewa wakati wote.

S: Katika Ufu., ni sambamba gani na mistari mingine katika sehemu nyingine za Biblia?

J: Kushangaza, kuna dhana chache ambazo ni za kipekee kwa Ufunuo, kama mifanano hii 121 inavyoonyesha.

Dhana au Msemo	Ufunuo	Sehemu Nyingine za Biblia
Kushuhudia ushuhuda wa Kristo	Ufu 1:2	1 Yn 1:2-3; 3 Yn 5,12
Heri wanaosikia	Ufu 1:3	Mt 13:16
Wakati umekaribia	Ufu 1:3	Rum 13:11
Roho wa Mara Saba	Ufu 1:4; 4:5	Zek 3:9; Isa 11:2
Yesu mzaliwa wa kwanza wa wafu	Ufu 1:5	Kol 1:15; Ebr 2:6,9
Yesu alitukomboa dhambi kwa damu Yake	Ufu 1:5	Rum 5:9; Ebr 9:12-14; 10:19
Sisi ni wafalme na makuhani kwa Mungu	Ufu 1:6	1 Pet 2:4,6,9
Ufalme na makuhani	Ufu 1:6; 5:10	Kut 19:6; makuhani katika 1 Pet 2:5,9
Yesu anakuja na mawingu; kila jicho litamwona Yesu akirudi	Ufu 1:7	Mt 24:30; Mk 13:26; Lk 21:27; Mdo 1:11; Dan 7:13
Waovu walimchoma Yesu na wataomboleza	Ufu 1:7	Zek 12:10-14
Mwenyezi	Ufu 1:8; 4:8; 11:17; 15:3; 16:7,14; 19:6,15; 21:22	Mengi katika AT. Rum 9:29; 2 Kor 6:18; Yak 5:4
Nywele nyeupe kama sufu	Ufu 1:14	Dan 7:9
Mauti ya pili	Ufu 2:11; 14:10-11; 19:20; 20:10-15; 21:8	Isa 66:24; Mt 13:24-43,50; Mt 25:41-46
Aliye na masikio na asikie	Ufu 2:29; 3:6,13,22	Mt 11:15; Mk 4:23; Lk 8:8; 14:35
Lazima tuwe macho	Ufu 3:2,3	Mt 24:4,44; Mk 13:33; Lk 21:36
Hatujui Yesu atakaporudi	Ufu 3:3	Mt 24:36; Mk 13:32
Kamwe usifutwe kwenye Kitabu cha Uzima	Ufu 3:5; 20:12	Kut 32:32-33; Zab 69:28
Kitabu cha Uzima	Ufu 3:5; 13:8; 17:8; 20:12,15; 21:27	Dan 12:1; Lk 10:20; Kut 32:32-33; Zab 69:28
Mungu anachofunga hakuna awezaye kufungua; anachoufungua hakuna awezaye kufunga	Ufu 3:7	Isa 22:22
Kuwa na mlango wazi	Ufu 3:8	Mdo 14:27; 1 Kor 16:9
Tutapokea taji na tuzo	Ufu 3:11	1 Kor 3:12-15; Flp 4:1
Sisi ni sehemu ya Hekalu la Mungu	Ufu 3:12	1 Kor 3:16-17; 1 Pet 2:5-6
Kama wapendwavyo wote huadibishwa	Ufu 3:19	Mit 3:11-12; Ebr 12:5-11
Chumba cha kiti cha enzi Mbinguni	Ufu 4:1-11	Isa 6:1-7; Ezek 1; 10:1-22
Umeme kutoka kwenye kiti cha enzi	Ufu 4:5; 8:5; 11:19; 16:18	Ezek 1:4,13,14
Viumbe Wanne Walio Hai	Ufu 4:6; 19:4	Ezek 1:5-19; 10:10-14
Bahari ya kioo	Ufu 4:6; 15:2	Ezek 1:22
Mtakatifu, Mtakatifu, Mtakatifu, ni Bwana Mungu Mwenyezi	Ufu 4:8	Isa 6:3
Gombo la ole mbinguni lenye maandishi pande zote mbili	Ufu 5:1-5	Ezek 2:9-10
Yesu ni Mwana-Kondoo wa Mungu	Ufu 5:1-8	Yn 1:29; 1 Pet 1:19
Kuimba wimbo mpya kwa Mungu	Ufu 5:9	Zab 33:3; 40:3; 96:1; 98:1; 144:9; 149:1; Isa 42:10
Yesu anaheshimiwa kama Baba	Ufu 5:12-13; 7:10	Yn 5:22-23
Kila ulimi utamsifu Mungu	Ufu 5:13	Flp 2:10-11
Vita na mapigano hutokea kabla ya mwisho	Ufu 6:1-4	Mt 24:6-7
Njaa	Ufu 6:5-6	Mt 24:7
Tauni na mauti hutangulia mbele ya Mungu	Ufu 6:7-8	Zab 50:3; Mt 24:7
Upanga, njaa, wanyama wa mwitu na tauni	Ufu 6:8	Ezek 14:21
Jua linakuwa giza na mwezi unageuka damu	Ufu 6:12-13	Yoe 2:2,10; 3:15; Mk 13:24; Lk 21:25; Isa 24:23; Amo 8:9
Nyota zinaanguka kutoka angani	Ufu 6:13	Yoe 2:10; Mk 13:25
Mbingu zinakunjwa kama gombo	Ufu 6:14	Isa 34:4
Tetemeko la ardhi mwishoni	Ufu 6:12; 8:5; 11:13,19; 16:18-19	Mt 24:7; Mk 13:8; Lk 21:11; Yer 4:24; Isa 29:6; Nah 1:5
Watu wanajificha mapangoni kutokana na ghadhabu ya Mungu	Ufu 6:14-17	Isa 2:10-11,19-21; Lk 21:26
Malaika wanne waharibifu	Ufu 7:1	Zek 6:1-8; ~Yer 49:36
Jina la Mungu litakuwa kwenye vipaji vya nyuso zetu	Ufu 7:3; 9:4; 14:1; 22:4	Ezek 9:4
Watu wa Mungu hawataona njaa wala kiu wala joto la jua, lakini chemchemi za maji ya uzima	Ufu 7:16	Isa 49:10
Ukimya mkubwa mbele za Bwana	Ufu 8:1	Hab 2:20; Sef 1:7; Zek 2:13
Madhabahu mbele ya kiti cha enzi cha Mungu	Ufu 8:3	Isa 6:6
Miti na nyasi vikiteketezwa	Ufu 8:7	Yoe 1:19
Maji yalibadilika kuwa machungu	Ufu 8:10-11	Yer 9:15
Nzige wa kutisha wanaofanana na farasi	Ufu 9:1-12	Yoe 2:3-11; Ezek 5:17
Mto Eufrate	Ufu 9:14; 16:12	Isa 11:15-16
Sehemu za Ufunuo wa Mungu zimefungwa	Ufu 10:4	Dan 12:9; Isa 29:11-12
Malaika akiinua mkono wake wa kulia na kuapa	Ufu 10:5	Dan 12:7
Kula gombo	Ufu 10:2,9-10	Ezek 2:9-3:3
Kupima hekalu	Ufu 11:1-2	Ezek 40:3
Miaka mitatu na nusu	Ufu 11:1-3; 12:6; 13:5	Dan 9:26-27; 12:7,11
Mizeituni miwili na vinara viwili vya taa	Ufu 11:4	Zek 4:3,11-14
Tarumbeta ya Mwisho	Ufu 11:15	1 Kor 15:52
Sanduku la Agano Mbinguni	Ufu 15:5; 11:19	Ebr 9:23
Mikaeli	Ufu 12:7	Dan 12:1; Yuda 9
Joka akidondosha nyota	Ufu 12:4	Dan 8:10
Shetani akifukuzwa kutoka Mbinguni	Ufu 12:9	Ezek 28:16-17
Mafuriko, au mto wa maji	Ufu 12:15	Dan 9:26; Nah 1:8
Mwanamke wa kiungwana wa Mungu na uzao wake	Ufu 12:17	2 Yn 1,5
Mnyama mwenye pembe kumi	Ufu 13:1-3; 17:3	Dan 7:4-7
Wauawe wasioabudu sanamu	Ufu 13:14-15	Dan 3:3-5
Kumsifu Mungu kwa vinubi	Ufu 14:2	Zab 149:3
Kuimba wimbo mpya	Ufu 14:3-4	Zab 98:1; 149:1; Isa 42:10
Injili itahubiriwa ulimwenguni kote	Ufu 14:6	Mt 24:14; Mk 14:9
Zabibu za ghadhabu	Ufu 14:17-19	Isa 63:1-6; Yoe 3:13
Roho zilizotumwa kukusanya mataifa kwa vita	Ufu 16:12-14	Obad 1
Vita vikubwa huko Armagedoni	Ufu 16:14-16	Isa 34,63; Hab 3
Uovu wa siku zijazo wa Babiloni	Ufu 17	Isa 21:9; 49:20; Yer 50:2-8; Zek 5:5-11; 1 Pet 5:13
Kukaa karibu na maji mengi, tajiri wa hazina	Ufu 17:1; 18:9-11	Yer 51:13
Kikombe cha divai ya uzinzi inayolewa. Mataifa yamelewa.	Ufu 17:2,4; 18:3	Yer 51:7; Ezek 23:31-34
Uharibifu wa Babiloni	Ufu 14:8; 16:19; 18; 19:1-4	Isa 21:9; 47; Yer 50-51; 51:8
Yesu / Siku ya Bwana itakuja kama mwizi usiku	Ufu 16:15	Mt 24:42-43; 1 The 5:2; 2 Pet 3:10
Babiloni makao ya pepo wachafu na ndege wachafu	Ufu 18:2	Isa 13:21
Mkimbieni Babiloni!	Ufu 18:4	Yer 50:8; 51:6,45; Isa 48:20; 52:11; ~2 Kor 6:17
Mlipie Babiloni mara mbili	Ufu 18:6	Yer 50:15; 51:24-49
Biashara ya miili na roho za watu	Ufu 18:13-14	Yoe 3:3
Nchi yote itatetemeka na kuhuzunika Babiloni inapofanywa ukiwa	Ufu 18:8-11	Yer 51:29
Mji gani kama Babiloni/Tiro ulioharibika katikati ya bahari?	Ufu 18:17-19	Ezek 27:32-34
Kama jiwe, Babiloni itazama baharini isiwahi kuinuka tena	Ufu 18:21	Yer 51:63,64
Moshi unapanda milele	Ufu 19:3	Isa 34:10
Bibi arusi wa Kristo, Mwana-Kondoo	Ufu 19:7; 21:9	Efe 5:32
Vazi linalochovywa damu	Ufu 19:13	Isa 63:1-3
Yesu akija na majeshi yakimfuata	Ufu 19:14	Mt 16:27; Yuda 14; Dan 7:10
Mto wa moto ukitoka kwa Kristo / Mzee wa Siku	Ufu 19:16	Dan 7:10
Mungu / Yesu akikanyaga shinikizo la divai la hasira ya Mungu	Ufu 19:15b	Isa 63:1-3
Ndege wanaojipatia nyama	Ufu 19:17-21	Mt 24:28; Lk 17:37; Kum 28:26
Miaka Elfu (Milenia)	Ufu 20:1-7	Isa 35
Kufufuka tena	Ufu 20:4-5	Dan 12:2
Kutawala pamoja na Kristo	Ufu 20:4,6	2 Tim 2:12
Gogu na Magogu wakiuawa; vita nje ya Yerusalemu	Ufu 20:7-9	Ezek 38-39; Zek 12:7-11; 14:2-8,12; Isa 29:6
Shetani na wengine kutupwa kwenye Ziwa la Moto	Ufu 20:10	Mt 25:41
Kitabu cha matendo	Ufu 20:12	~Zab 139:16
Kuhukumiwa kulingana na matendo yao	Ufu 20:13; 22:12	Mt 25:31-46
Mauti itamezwa milele	Ufu 20:14	Isa 25:7-8
Watu kutupwa kwenye Ziwa la Moto	Ufu 20:15	Mt 25:41
Mbingu mpya na ardhi mpya	Ufu 21:1	Isa 65:17-25; 66:22-24; 2 Pet 3:13
Mungu ataishi na watu Wake katika Yerusalemu Mpya	Ufu 21:2-3; 22:3	Zek 8:3
Hakuna haja ya jua na mwezi Mbinguni	Ufu 21:3-5; 22:5	Isa 60:19-20
Kufuta kila chozi	Ufu 21:4; 7:17b	Isa 25:8
Mungu ni mwanzo na mwisho	Ufu 21:6; 22:13	Isa 41:4
Waamini watakuwa wana wa Mungu	Ufu 21:7	Yer 3:19; Gal 3:26
Yerusalemu Mpya kwenye mlima mkubwa	Ufu 21:10	Mik 4:1-2
Yerusalemu Mpya ina lango kwa kila kabila	Ufu 21:12-13	Ezek 48:30-35
Yerusalemu Mpya / kanisa limejengwa juu ya misingi 12 ya mitume	Ufu 21:14	Efe 2:20
Malaika mwenye fimbo ya kupima mji	Ufu 21:15	Ezek 47:3-6
Mto / chemchemi inayotiririka kutoka Yerusalemu	Ufu 22:1-2	Ezek 47:1-2; Zek 14:8; Yoe 3:18
Mti wa uzima	Ufu 22:2-3,14,19	Mwa 2:9-10; Ezek 47:12
Majani ya mti wa uzima kwa uponyaji	Ufu 22:2	Ezek 47:12
Tutamwona uso wa Mungu	Ufu 22:4	Zab 11:7; 17:15; 27:8
Msemo: roho za manabii	Ufu 22:6	1 Kor 14:32
Kutomwabudu malaika	Ufu 22:8-9	Kol 2:18
Usifunge / Funga maneno ya unabii	Ufu 22:10	Dan 12:4
Wema na uovu vyote vinaongezeka	Ufu 22:11	Dan 12:10
Yesu ni nyota ya asubuhi	Ufu 22:16	2 Pet 1:19
Watenda mabaya wanabaki nje	Ufu 22:15	1 Kor 6:9-10
Sema, Njoo; ufalme wako uje; au tamani kurudi kwa Kristo	Ufu 22:17,20	Mt 6:10; 2 Pet 3:12

Kwa kuwa Ufunuo una mistari 404 na maneno takriban 9,667 kwa Kigiriki, mifanano 121 inamaanisha mfanano 1 kwa kila mistari 3.3, na mfanano 1 kwa kila maneno 80 ya Kigiriki.

Mfano wa nusu-mfanano:

• Uharibifu wa wapanda farasi wanne (Ufu 6:1-8) — Farasi wanne wakizunguka dunia nzima (Zek 1:8-11)

• Mihuri saba kwenye gombo na laana zake (Ufu 6:1-7:17) — Gombo la kuruka la laana (Zek 5:1-4)

• Tai anayeruka na ole tatu (Ufu 8:13) — Gombo la kuruka la laana (Zek 5:1-4)

• Kupima Hekalu lakini si ua wa nje (Ufu 11:1-2) — Kupima mji, kisha kutoupima (Zek 2:1-3)

• Kamwe usiwe mjane (Ufu 17:17; 18:7-8) — Kukaa kama bibi milele (Isa 47:5,7)

S: Kwa kuwa Ufu. inaonekana isiyo ya kawaida sana, kwa nini kinapaswa kuzingatiwa kuwa Maandiko?

J: Ufunuo una mfanano na maandiko mengi ya mapema ya Agano la Kale na Agano Jipya kama jibu la swali la awali linavyothibitisha. Irenayo (182-188 BK), Yustino Shahidi, Kanuni ya Muratori, Tertullian, Klementi wa Aleksandria, na Hipolito wote walisema iliandikwa na Yohana. Kazi ya Tertullian Five Books Against Marcion, kitabu cha 4, mistari 180-184, inamaanisha kwa nguvu sana kwamba Yohana aliandika Ufunuo. Barua kwa Diogneto (takriban 130-200 BK) inaonekana kuirejelea katika sura ya 12, na Ignatio, ambaye alikuwa mwanafunzi wa Yohana Mtume, katika barua yake kwa Wasmirna anawakumbusha wasomaji wake mafundisho walioyajua awali, ambayo hatuna rekodi yoyote, isipokuwa katika kitabu cha Ufunuo. Dionisio wa Aleksandria labda alikuwa wa kwanza kutilia shaka kama Yohana huyu alikuwa Yohana mtume, lakini hiyo ilikuwa miaka 150 baada ya kuandikwa.

S: Katika Ufu, ni njia zipi za kuainisha kitabu hiki?

J: Njia moja ya kuainisha Ufunuo ni kulingana na mambo Yohana aliyoyaona (sura 1), mambo ambayo yako sasa (sura 2-3) na mambo ambayo yatakuja baadaye (sura 4-22). Njia ya pili ni kwa njia ya maono manne: sura 1, sura 2-3, sura 21-22, na kukusanya kila kitu kingine kwenye maono ya tatu. Muhtasari wa manufaa zaidi unaonekana tunapogundua kwamba Mungu alipanga Ufunuo kuhusu nambari 7.

1. Baraka ya kitabu hiki: Roho wa Mara Saba, maelezo ya Yesu kwa Mara Saba, vinara 7 vya taa, makanisa 7

2-3. Wajumbe kwa Makanisa Saba: Sasa na Baadaye: Efeso, Smirna, Pergamo, Thyatira, Sardi, Filadelfia, Laodikia

4-5. Kiti cha Enzi cha Mbinguni: mlango, kiti cha enzi, viumbe 4 walio hai, gombo, mwana-kondoo, malaika, viumbe

6-7. Mihuri Saba: ushindi, vita, njaa, tauni. Madhabahu ya mashahidi, tetemeko/144K/umati mkubwa (ni 6 tu)

8-11. Muhuri wa Saba: Tarumbeta Saba: ardhi, bahari, mito, ole 3, Eufrate, ngurumo 7, ni wakati

12-15. Ishara Saba: mwanamke/joka, vita mbinguni, mnyama wa bahari, 666 mnyama wa ardhi, 144K, malaika 3, mavuno

16-18. Bakuli Saba: bahari, ardhi, mito, jua, giza, Eufrate kwa Armagedoni, ni wakati, Babiloni inaharibiwa

19-22. Mambo Saba ya Mwisho: Karamu ya Arusi, mpanda farasi mweupe, Milenia, Kiti Kikubwa cha Enzi Cheupe, Yerusalemu Mpya/mbingu/ardhi, Mto wa Uzima

S: Katika Ufu., ni njia zipi ambazo watu wamefasiri kitabu hiki?

J: Ufunuo ni kitabu kigumu kufasiriwa, lakini zaidi ya hayo, watu wamekifanya ngumu zaidi kwa kuandika habari zinazopingana juu ya jinsi ya kukifasiri. Kwa hivyo tunapaswa kukifasiri vipi? Kuna majibu matano yanayopingana.

Ishara tu: Mambo mengi katika Ufunuo hayatatokea kihalisi, hakuna milenia duniani, na kila kitu ni ishara tu ya kanuni za kiroho. Hii ilikuwa mtazamo wa Dionisio wa Aleksandria (246-265 BK), Eusebio wa Kaisaria (318-340 BK), Augustino wa Hipo, na Wakristo karibu wote baada ya 325 BK.

Kihistoria: kila kitu kilikuwa kimetokea tayari kitabu kilipoandikwa. (Watu wachache tu wenye mitazamo ya kiliberali wana mtazamo huu.)

Preterist Kamili: kila kitu kimetokea tayari lakini baada ya kitabu kuandikwa. (Watu wachache ni Preterists kamili.)

Preterist wa Sehemu: mambo mengi yametokea, lakini baadhi hayajatokea bado. (R.C. Sproul alishikilia mtazamo huu. Wanakataa pia milenia duniani na baadhi wanakataa rapture.)

Mustakabali: Isipokuwa makanisa saba, kila kitu bado hakijatimia. (Huu ni mtazamo wa kawaida, unaoonekana kurudi kwa Papia mwanafunzi wa Yohana (95-110 BK).)

S: Katika Ufu 1:3, je Wakristo wanapaswa kutumia muda kujifunza kuhusu nyakati za mwisho?

J: Ndiyo, kwa sababu Ufunuo 1:3 unasema hivyo. Kwa kuwa takriban 2/3 ya nyenzo za mafundisho ya Agano Jipya zinahusu kuja kwa pili kwa Kristo, R.C. Sproul katika Now That's a Good Question uk.488-490 anasema: 'Kwa hivyo kutokana na kiasi kikubwa cha habari katika Agano Jipya na Agano la Kale kuhusu utimilisho wa siku zijazo wa ufalme wa Mungu, ni dhahiri kwamba hili lilikuwa jambo muhimu sana kwa kanisa la Kikristo la mapema na kwa mafundisho ya Yesu mwenyewe... Wakati huohuo hatupaswi kuwa na msisimko kupita kiasi.'

S: Katika Ufu 1:3; 14:13; 16:15; 19:9; 20:6; 22:7; 22:14, kwa nini kuna 'heri' saba katika Ufunuo?

J: Heri saba hizi, au baraka saba zinazotolewa na Mungu, zinaendana na saba kuwa mada ya kitabu. Kwa ufupi, ni wale wanaosikia, wanaokufa, wanaobaki macho na kushika mavazi yao, wale waalikwao, wanaoshiriki ufufuo wa kwanza, wanaohifadhi maneno, na wanaoosha mavazi yao.

S: Katika Ufu 1:4 na Ufu 4:5, je Roho Mtakatifu ni mmoja, au saba?

J: Maandiko yanatuambia kuhusu Roho Mtakatifu mmoja tu. Hata hivyo, Ufunuo 1:4 unaonyesha kwamba Roho ana sehemu saba tofauti. Hizi zimetajwa katika Isaya 11:2 kama roho ya BWANA, hekima, ufahamu, shauri, nguvu, ujuzi, na kumcha Bwana. Zekaria 3:9 unasema kuhusu jiwe lililowekwa mbele ya Yoshua kuhani mkuu, jiwe moja lenye macho saba. Zekaria 4:10 pia unataja macho saba ya Bwana.

S: Katika Ufu 1:4,8,11,17, ni Baba, au Mwana, ndiye Alfa na Omega, aliyekuwa na aliye na atakayekuja, wa kwanza na wa mwisho?

J: Majina haya mawili, pamoja na mengine mengi, yanashirikiwa na Baba na Mwana. Kwa mfano mwingine wa jina linaloshirikiwa, tazama Yohana 8:58. Ambroze wa Milano (takriban 378 BK) katika kazi yake, Kuhusu Roho Mtakatifu kitabu 1 sura 13, aliandika zaidi kuhusu kugawana majina ya kimungu. Angalia The Nicene and Post-Nicene Fathers mfululizo wa 2, uk.110-111 kwa habari zaidi. Lazima iwe ngumu kuwa Shahidi wa Yehova wakati Baba na Mwana wanashiriki majina mengi sana. Jarida la Mashahidi wa Yehova Amkeni! la 22/8/1978 uk.28 linasema Alfa na Omega hapa inahusu Yehova Mungu. Hata hivyo jarida la Mnara wa Mlinzi la 1/10/1978 uk.15 linasema inahusu Yesu Kristo.

S: Katika Ufu 1:7, Yesu anaporudi kwenye mawingu, je hii inaweza kumaanisha Guru Maharaj Ji akiruka kutoka India hadi Amerika kwenye ndege, kama Dhehebu la Divine Light Mission lilivyofundisha?

J: Hapana, kwa sababu angalau nne. 1. Matendo 1:11 yanasema kwamba Yesu atarudi kwa njia ile ile aliyopanda mbinguni. 2. Matendo 1:11 yanasema itakuwa Yesu huyu huyu. 3. Ufunuo 1:7 unasema kwamba kila jicho litamwona. 4. Ufunuo 1:7 na Matendo 1:11 vyote vinamaanisha kuja kwa miujiza, ambayo watu wangependa kuona kama ajabu. Hakuna aliyemzingatia sana Guru Maharaj Ji akiruka kutoka India kwenye ndege.

S: Katika Ufu 1:7 na Mdo 1:11, je Yesu akiwa anarudi kwenye mawingu kunaonyesha walidhani kulikuwa na 'juu' la kiulimwengu? (Mtilia shaka Bart Ehrman aliuliza hili katika Jesus, Interrupted uk.280-281)

J: Ninashangaa kuhusu mashaka kamili ya Ehrman hapa. Kama chombo cha anga cha Apollo kilizunguka dunia, na siku ya mawingu kilipita kwenye mawingu kutua, ningesema kilikuja chini kupitia mawingu. Kama ndege iliruka, ningesema iliruka juu angani. Na sihitaji kuamini 'juu' la kiulimwengu kusema hivyo; kihesabu, 'juu' ni mwelekeo mmoja, unaoitwa r, kwa kutumia viwianishi vya radial.

S: Katika Ufu 1:7 na Mdo 1:11, je ni 'isiyoeleweka' kwamba Yesu atarudi kihalisi kwenye mawingu kama vile Rev. Moon anavyodai?

J: Hapana. Hapa kuna kilichoandika kiongozi wa madhehebu Rev. Moon: 'Kwa hivyo, jambo muhimu zaidi ya yote ni mtazamo ambao mtu anatafsiri Biblia... kwa kuwa haiwezekani kabisa kwa akili ya wanadamu wa kisasa kwamba Bwana angekuja kwenye mawingu, ni lazima tuiangalie Biblia kwa undani mara ya pili...' Divine Principle uk.500. Haiwezekani zaidi kuliko Yesu kwenda kwenye mawingu katika Matendo 1:11. Labda moja ya matatizo ya msingi ya wengi katika Kanisa la Unification ni ukosefu wa imani katika njia za Mungu, na wepesi wa kufuata njia za mtu mwingine.

S: Katika Ufu 1:7, jinsi gani 'kila jicho' linaweza kumwona Yesu akirudi kwenye mawingu?

J: Katika karne ya kumi na tisa na mwanzo wa karne ya ishirini, wenye shaka walikuwa wakitumia mstari huu kuonyesha kwamba Biblia ilikosea, kwa sababu ilikuwa haiwezekani kwa kila jicho kumwona Yesu, kwa kuzingatia kwamba dunia ilikuwa ya mviringo. Hiyo ilikuwa kabla ya uvumbuzi wa TV au video. Bila shaka, hata bila TV au video ya moja kwa moja, kama Yesu angekuja duniani kwa njia ya mviringo, au kama Yesu angekuja kwa njia ya mstari na kuchukua zaidi ya saa 24, kila jicho lingeweza bado kumwona Yesu.

S: Katika Ufu 1:7, je kurudi kwa Yesu kutakuwa kusioonekana kama Mashahidi wa Yehova wanavyofundisha?

J: Ufunuo 1:7 hauwezi kuwa wazi zaidi: 'kila jicho litamwona'. Zaidi ya hayo, Matendo 1:10-12 yanasema kwamba Yesu atarudi kwa njia aliyopaa mbinguni. Walimwona Yesu akipaa mbinguni.

S: Katika Ufu 1:8, je 'Alfa na Omega' ni Yesu?

J: Ndiyo, kinyume na wanachosema Mashahidi wa Yehova. Kulingana na teolojia ya Mashahidi wa Yehova, Baba peke yake ni Mungu 'Mwenyezi', na Yesu ni 'mungu Mwenye Nguvu', na 'Mwenyezi' ametajwa hapa. Hata hivyo, kuna tatizo katika teolojia yao, kwa sababu ni Yesu wazi kwa sababu tatu. 1. Ilikuwa Yesu, si Mungu Baba, aliyechomwa. 2. Ni Yesu anayekuja katika Ufunuo 1:8. 3. Mtu anayesema ni Alfa na Omega katika Ufunuo 22:12-13, na mtu huyo ni Yesu katika Ufunuo 22:20. Pia, maana ya 'Alfa na Omega' ni sawa na 'wa kwanza na wa mwisho', ambalo ni jina la Yesu katika Ufunuo 1:17-18 na 2:8.

S: Katika Ufu 1:10, je 'Siku ya Bwana' ni Jumamosi au Jumapili hapa?

J: Ilikuwa Jumapili zaidi, kwa sababu 'Siku ya Bwana' ingekuwa siku Yesu alifufuka kutoka kwa wafu. Kama mhubiri mmoja alisema, Yohana labda alihisi huzuni, kwa hivyo Mungu alimpeleka kanisani! Baadhi ya Wakristo hawakubaliani na wanahisi hii ilikuwa Sabato (Jumamosi). Paulo aliwaagiza Wakorintho kuhusu mkusanyiko wa kawaida kwa watu wa Mungu ambao ulipaswa kufanywa siku ya kwanza ya juma katika 1 Wakorintho 16:2. Kwa nini angewaelekeza hivyo kama hawakuwa tayari na mkutano maalum siku ya kwanza ya juma?

S: Katika Ufu 1:16; 2:12, jinsi gani upanga wa ncha mbili mkali unaweza kutoka kinywani mwa Yesu?

J: Yohana anaelezea aliyoyaona na athari zake. Kama Yohana aliona miale ya nuru, au kitu kingine, si jambo kuu. Kwa kuwa Mungu aliuumba ulimwengu kwa Neno Lake (Zaburi 33:6,9), Neno la Mungu ni silaha yenye nguvu zaidi. Nilisikia kuhusu makala iliyochekesha kidogo ikisema kuhusu matokeo ya vita vya nadharia kati ya Yesu na toleo baya la Superman. Ilisema Yesu angeshinda, kwa sababu tu haijalishi nini kilimtokea, Yesu daima angefufuka. Makala hii ilisahau nguvu za maneno ya Mungu, na nguvu kuu ya kupasua mtu katika vipande vingi visivyo na mwisho. Yesu angeweza tu kusema maneno na Superman angeondolewa nguvu zake zote.

S: Katika Ufu 1:17, kwa nini Yohana alianguka miguuni mwa Yesu kana kwamba amekufa? Je Yohana alikufa kweli?

J: Hiyo ndiyo athari ya utakatifu wa Mungu kwa watu, hata waamini, kabla hawajabadilishwa Mbinguni. Yohana mwenyewe labda hakujua kama alikuwa amekufa au la. Labda Yohana alikufa mbele ya Yesu, au labda Yohana alipoteza fahamu kana kwamba amekufa. Watu wengi wanafikiri la pili. Mara nyingi katika Biblia watu huwa na hofu au wasiwasi wanapopata mkutano. Angalia Isaya, Danieli, na maneno ya malaika kwa Zekaria na Mariamu yalikuwa 'usiogope.' Wakati wa kugeuka sura, ambapo Yohana alikuwepo, walishangaa kuona, lakini hawakuanguka chini kana kwamba wamekufa.

S: Katika Ufu 1:19-20, kwa nini vinara vya taa viko hapa, na kwa nini vinara vya taa?

J: Vinara vya taa vilisemwa kuwa ishara ya makanisa. Katika mila ya Kiyahudi, Menora mara nyingi ilikuwa na matawi saba. Kinara cha taa kiliundwa kutoa nuru mahali pa giza. Hata hivyo, haina nuru yake yenyewe, bali ina jukumu la kuwasha kwa uaminifu mafuta yote yanayotiririka ndani yake. Saba pia ni sitiari ya ukamilifu. Kulikuwa na makanisa mengi wakati huo, lakini Yesu hakuhitaji kusema kwa kanisa la nane au la tisa; kusema kwa makanisa saba tu ndiko kulihitajika.

S: Katika Ufu 1:20, Ufu 2 na Ufu 3, ni nani malaika saba wa makanisa saba?

J: Neno la Kigiriki hapa, angelos, linaweza kumaanisha mjumbe pia kama malaika. Kristo hakuwa akiwahimiza na kukemea malaika Mbinguni; badala yake Yesu alikuwa na maneno ya moyo na ukemeo kwa makanisa saba, na ujumbe ulitolewa kupitia malaika. Bila kujali kama hawa saba walikuwa malaika au wajumbe wa binadamu waliomtembelea Yohana, kazi yao ilikuwa kuwasiliana na makanisa saba.

S: Katika Ufu 2:1-3:22, tunajua nini kuhusu makanisa saba kwa ujumla?

J: Makanisa haya yanaunda mzunguko unaofuata mwendo wa saa katika Asia Ndogo (Uturuki wa kisasa), na Yohana labda alihudumu katika eneo hili. Kulikuwa na miji mingi mingine yenye makanisa ambayo yangeweza kuandikiwa, lakini kwa sababu fulani, kulikuwa na ujumbe maalum kwa kila moja ya makanisa haya saba. Labda makanisa haya saba mahususi yalionyesha aina saba za makanisa, wakati huo na sasa.

S: Katika Ufu 2:1-7, tunajua nini kuhusu mji wa Efeso?

J: Efeso ilikuwa moja ya miji mikubwa zaidi katika Dola la Kirumi, ingawa ilikuwa ndogo sana kuliko Roma na Aleksandria. Hadi Konstantinopoli ilipoanzishwa baadaye, Efeso ilikuwa mji mkubwa zaidi kati ya Korintho na Antiokia. Ili kuonyesha umuhimu wake, barabara iliyoelekea bandari hii ilikuwa na upana wa futi 70, na idadi ya watu ilikuwa theluthi ya milioni. Efeso ilikaliwa kabla ya karne ya 12 KK, na ilipita kwa amani chini ya utawala wa Kirumi mwaka 133 KK. Ukumbi wa maonyesho ambao Paulo aliingia uliweza kuketi watu 25,000 hadi 50,000. Mileto ilikuwa bandari kuu ya biashara, lakini bandari yake ilipojaa tope (kabla ya wakati wa Paulo), Efeso ilichukua nafasi yake. Bandari ya Efeso ilipojaa tope baadaye, Smirna ilichukua nafasi ya Efeso kama bandari kuu. Ushawishi mkuu huko Efeso ulikuwa mmoja wa mambo saba ya ajabu ya ulimwengu wa kale, Hekalu la Artemi, mungu wa uwindaji. Kulikuwa na wafanyabiashara wengi wa Kiyahudi mjini. Pia Timotheo alibaki Efeso katika 1 Timotheo 1:3.

S: Katika Ufu 2:7,11,17,26; 3:5,12,21, tofauti gani ipo kati ya kuwa Mkristo, na kuwa Mkristo anayeshinda, na tunawezaje kuwa wa pili?

J: Kama Wakristo, Mungu ametuita si tu mbinguni, bali kuishi maisha ya Kikristo ya ushindi. Mtu anaweza kufanikiwa katika darasa la shule, kupata pesa, au kufikia nguvu za kisiasa, na Mungu ametuita kufanikiwa kama Mkristo. Lakini mafanikio ya Mkristo hayapimwi na mambo hayo, bali kwa msingi, kwa kama unaonyesha upendo wako kwa Mungu kwa kutii na kufanya anachotaka Mungu ufanye, na kutofanya asichotaka ufanye. Mafanikio yanaanza na moyo na akili yetu, lakini matunda yako katika matendo na maneno. Usiwe Mkristo aliyeshindwa. Fanya bidii kuwa Mkristo mshindi; unaweza kufanya hivyo kwa sababu Mungu anafanya kazi ndani yako.

S: Katika Ufu 2:2-7, kanisa la Efeso lilikuwa katika makutano gani, na baadhi ya makanisa leo yako kwenye makutano gani?

J: Kulikuwa na mambo mengi mazuri kanisani. Hata hivyo, wengi wakiacha upendo wao wa kwanza, kama hii ikiendelea, ubaya ulitishia kumeza wema, hadi kanisa lisiwe na manufaa tena. Hali hii ingeweza kurekebishwa wakati huu, lakini viongozi na watu kanisani walihitaji kuamua njia ya kwenda. Makanisa yanaweza kuwa katika makutano ya kimafundisho, au kama wawe sehemu ya shirika kubwa au la, au programu za kusaidia. Pia yanaweza kuwa katika makutano ya kuchagua mchungaji, au kujenga jengo. Hatua ya kwanza ya kufanikiwa katika hali ya makutano, ni kutambua kwamba uko katika hali hiyo.

S: Katika Ufu 2:4, kuachana na upendo wa kwanza kunamaanisha nini kwa waamini?

J: Hata upendo wa kweli, kama haudumishwi na kutunzwa, unaweza kufifia. Wakristo wana wajibu wa kuendelea na kubaki waaminifu kwa Kristo. Kwa bahati mbaya, wanaweza kuruhusu upendo wao kupoa na mara chache tu kutaka kukaribia Kristo. Kinara kidogo cha taa kinaweza kudumisha mwali huo huo kwa miaka, mradi tu chini yake imejazwa tena mafuta mara kwa mara. Vivyo hivyo, kwa upendo wetu kudumu, kwa Mungu au kwa wengine, unahitaji kujazwa tena mafuta.

S: Katika Ufu 2-3, ujumbe huu ulikuwa a) hali ya sasa, b) unabii uliotimizwa muda mfupi baadaye au c) unabii wa historia ya kanisa kupitia zama?

J: Wote wanakubali hii inaelezea makanisa saba ya eneo wakati wa Ufunuo na baadaye kidogo. Zaidi ya hayo, kuna mitazamo miwili kuu. Nadharia ya Kipindi cha Kanisa: Mtazamo huu unasema hii inaonyesha vipindi saba vya kanisa. Upungufu mkubwa wa nadharia hii ni kwamba watetezi wake hawakubaliani kuhusu vipindi, isipokuwa Efeso ilikuwa kanisa la mapema, na zama za sasa ziko ndani ya Kipindi cha Laodikia. Nadharia ya Aina za Kanisa: Leo kwa mfano, ni vigumu kuamini kwamba kanisa nchini China, kanisa nchini Indonesia, na kanisa huko Amerika Kaskazini vina matatizo, nguvu, na mapungufu sawa kabisa. Makanisa saba katika Ufunuo yanaonyesha aina saba za makanisa, kila aina ambayo ilikuwa zaidi au kidogo ipo katika historia yote ya kanisa.

S: Katika Ufu 2-3, ni muhtasari mfupi gani wa makanisa na historia ya kanisa?

J: Hebu kwanza tujaribu kufupisha makanisa saba, kisha vipindi vya historia ya kanisa, na tuone jinsi vinavyolingana.

1. Efeso – kanisa lisilo na upendo: haliwezi kuvumilia uovu; limejaribu na kuwakataa mitume wa uongo; wameacha upendo wao wa kwanza; wema wao ni kwamba wachukia mafundisho ya Wanikolao

2. Smirna – kanisa linaloteswa: umaskini; kutoka kwa sinagogi la Shetani; kukaribia kuteseka, gerezani; siku 10 za dhiki

3. Pergamo – kanisa lenye maelewano: mahali ambapo Shetani ana kiti chake cha enzi; Balaamu, sanamu na uasherati; Wanikolao

4. Thyatira – kanisa linalostahamili: wanafanya zaidi ya awali; wanavumilia Yezebeli, uasherati; kula dhabihu za sanamu; dhiki kwa dhambi zao

5. Sardi – kanisa lililokufa: inadai kuwa hai lakini imekufa; kazi hazikukamilika; wachache hawakuchafua mavazi yao

6. Filadelfia – kanisa 'lenye imani': mlango wazi, nguvu kidogo; sinagogi la Shetani litatua miguuni mwao; subiri. Wamehifadhiwa kutoka saa ya mtihani

7. Laodikia – kanisa lenye uvuguvugu: si moto wala baridi; wanaamini wao ni matajiri, nunua utajiri wa kweli. Yesu anabisha hodi

S: Katika Ufu 2:5, kuondoa kinara chao cha taa kungemaanisha nini?

J: Inaweza kumaanisha mambo mawili, au yote mawili. Inaweza kumaanisha kwamba kanisa haliwezi tena kubeba nuru ya Kristo; bado litaonekana kama kanisa, lakini kweli litakuwa limekufa. Pili, linaweza kwenda kutoka hapo hadi kutokuwepo kabisa.

S: Katika Ufu 2:6, Wanikolao walikuwa nani?

J: Walifundisha kwamba kuishi maisha ya kimaadili yasiyo na mpangilio ilikuwa sawa kabisa kwa Mkristo. Kulingana na Historia ya Kanisa ya Eusebio (kitabu 3 sura 29 uk.161) Wanikolao wanaotajwa katika Ufunuo walitoka kwa Nikola. Irenayo katika Dhidi ya Uzushi kitabu 1 sura 26.3 uk.352 (182-188 BK) pia anawaelezea kama watu wasiojali maadili, wanaojaribu kuwa wa kiroho na wakati huo huo kuishi bila maadili. Tabia moja ya watu wa namna hii ni kwamba mara nyingi wanakataa misingi yote ya maadili, na wanafikiri karibu hakuna chochote kilichoko wazi kabisa. Klementi wa Aleksandria, Tertullian, Hipolito, na Victorino wa Petau pia wanajadili Wanikolao.

S: Katika Ufu 2:7 na Ufu 22:2, je mti huu ni ule ule uliokuwa katika Bustani ya Edeni?

J: Mungu anaweza kufanya vitu vidumu, kwa hivyo labda ni mti ule ule. Hata hivyo, hakuna kinachozuia iwe mti tofauti, au mti uliokua kutoka kwa mti katika Mwanzo 2:9.

S: Katika Ufu 2:8-11, tunajua nini kuhusu mji wa Smirna?

J: Smirna ilikuwa maili 40 kaskazini moja kwa moja ya Efeso. Kama mahali pa kuzaliwa kwa Homeri, ilikuwa bandari ya zamani sana, inaonekana iliyopewa jina la manemane, manukato. Wakazi wa kwanza walikuwa Walegia ambao labda hawakuwa Wagiriki, washirika wa Watroya katika karne ya 10 KK. Wagiriki wa Ionia waliiteka Smirna kutoka kwa Wagiriki wa Aiolia kabla ya 688 KK. Mji ulianguka mwaka 627 KK. Smirna ilikuwa kundi dogo la vijiji hadi 'ilifufuliwa' na jenerali wa Makedonia Lysimako takriban mwaka 288 KK. Smirna iliungana na Roma dhidi ya Waseleukia, na mwaka 26 BK waliomba Mfalme Tiberio ruhusa ya kujenga hekalu kwa Mfalme wa Kirumi kama mungu. Mji ulikuwa na idadi ya watu takriban 200,000.

S: Katika Ufu 2:9, kwa nini Wakristo walisemwa kuwa katika umaskini, ilhali Smirna kwa kweli ilikuwa mji tajiri?

J: Mateso ya kiuchumi labda yalifanywa dhidi ya wale waliokuwa wanakataa kuchoma ubani kwa Mfalme. Pia, kuwekwa gerezani kawaida haikuwa njia ya adhabu, bali chumba cha kusubiri kabla ya kesi, na kuuawa kwa wenye hatia.

S: Katika Ufu 2:9, jinsi gani Wayahudi wangeweza kuunda sinagogi la Shetani?

J: Biblia haisemi kwamba walijiita sinagogi la Shetani, bali kwamba ilitumika kama sinagogi la Shetani. Kama sinagogi, au mkusanyiko wowote wa kidini unapinga Injili kikamilifu, unatumiwa na Ibilisi. Katika nyakati za Kikristo, Ignatio (98-116 BK), mwanafunzi wa Yohana, aliandika barua kwa Wasmirna. Polikarpo alikuwa askofu wa Smirna ambaye aliuawa kifodini mwaka 155 BK. Washtaki walikuwa Wayahudi kutoka Smirna.

S: Katika Ufu 2:12-17, tunajua nini kuhusu mji wa Pergamo?

J: Pergamo ilikuwa mji wa ndani wenye utajiri takriban maili 65 kaskazini ya Smirna. Ilipita kwa amani chini ya utawala wa Kirumi mwaka 133 KK. Moja ya ushawishi mbili muhimu zaidi huko Pergamo ulikuwa ibada kali ya Mfalme. Ushawishi mkubwa wa pili ulikuwa uchawi na unajimu, ambao ulitoka Babiloni. Pergamo ilikuwa na mahekalu kwa Athena, Asklepio, Dionisi, na Zeusi Soter. Walijenga maktaba ya vitabu 200,000 kushindana na Aleksandria.

S: Katika Ufu 2:13, jinsi gani Shetani alikuwa na 'kiti cha enzi' huko Pergamo?

J: Hii haimaanishi hapa ndipo Shetani anaishi, bali ilikuwa kituo cha shughuli za Kishetani kinachohusu ibada ya Mfalme wa Kirumi (kwenye kiti hiki cha enzi). Pergamo ilikuwa na hekalu kwa Augusto aliyefanywa mungu na kwa mungu wa kike Roma. Pia ilikuwa na hekalu kwa mungu wa nyoka Asklepio, ambaye kutoka kwake tiba ya kisasa imepata nembo yake. Ilikuwa na Hekalu la 'Zeusi Mwokozi'.

S: Katika Ufu 2:14-16, 2:21-23, je waamini wa kweli wanaweza kufuata mafundisho ya Balaamu na kufanya uasherati?

J: Kwa bahati mbaya, ndiyo. Daudi alifanya hivyo katika Agano la Kale, na Mungu alimwadhibu kwa dhambi zake. Kwa kweli, Balaamu kamwe hakusema uongo. Lakini alidhuru watu wa Mungu, na baadaye aliuawa na Waisraeli, kwa kutoa habari za kweli kwa maadui wa Mungu ambao wangeweza kuzitumia dhidi ya watu wa Mungu. Hadithi ya Balaamu na Waisraeli imeelezwa katika Hesabu 22-24, 31:8-16, na kurudiwa katika Kumbukumbu 23:4-5; Yoshua 13:22; 24:9-10; Nehemia 13:2; Mika 6:5; 2 Petro 2:15 na Yuda 11.

S: Katika Ufu 2:17, jiwe jeupe lina umuhimu gani?

J: Katika nyakati hizo, wakati kulikuwa na tukio la umma, kama shindano au maonyesho ya ukumbi wa maonyesho, jiwe jeupe lilitumika kama tiketi ya kuhudhuria. Mawe madogo meupe pia yalitumika katika kupiga kura. Pia, badala ya kuwa na tiketi kwenda karamu ya sanamu, na kula chakula cha sanamu, ulikuwa na jiwe jeupe kwenda na kula mana iliyofichwa. Mana au chakula cha sanamu; ungependa lipi?

S: Katika Ufu 2:18-29, tunajua nini kuhusu mji wa Thyatira?

J: Kijiografia, Thyatira ilikuwa mji wa kimkakati katika Asia Ndogo kwenye barabara kuu inayounganisha mabonde ya Mto Hermo na Mto Kaiko. Ilikuwa maili 45 mashariki ya mji mkuu wa jimbo wa Pergamo. Thyatira ilianzishwa mwaka 300 KK na Seleuko I wa Siria, karibu na mpaka wa Bithinia, kama ngome ya mpakani. Leo mji wa Kituruki wa Akhisar uko kwenye tovuti. Thyatira ilipita kwa amani chini ya utawala wa Kirumi mwaka 133 KK. Katika Matendo 16:14-15,40, mfanyabiashara wa nguo za zambarau aitwaye Lidia, ambaye Paulo alikutana naye Filipi, alikuwa kutoka Thyatira. Rangi, mavazi, shaba, na vyungu vilitengenezwa katika ngome hii ya mpakani. Ilikuwa kituo muhimu sana cha biashara ya sufu. Kuna ushahidi wa vyama vingi vya biashara kuliko katika mji mwingine wowote wa Asia.

S: Katika Ufu 2:20, je mwanamke mchafu alikuwa na jina la kweli Yezebeli?

J: Inawezekana ilikuwa jina lake la kweli au jina la utani, lakini uwezekano zaidi ni ulinganisho wa uovu wa mwanamke huyu na Yezebeli ambaye unaweza kusoma habari zake katika 1 Wafalme 21.

S: Katika Ufu 2:20, ni njia zipi ambazo Wakristo wanaweza kuruhusu maelewano ya kimaadili kanisani, lakini hawapaswi?

J: Kuna njia kadhaa kanisa, vikiwemo viongozi na wanachama, wanaweza kutenda dhambi kwa kuruhusu maelewano. Hapa kuna mifano halisi: a) Kimafundisho mtu anaweza kuwa na mchungaji mwenye kipaji na mnenaji hodari wa Neno la Mungu, ambaye haamini Jehanamu. b) Kimaadili mtu anaweza kuwa na mhubiri anayepata matokeo mazuri, lakini yeye mwenyewe amehusika katika dhambi ya kujamiiana. c) Mtu anaweza kuwa na kiongozi wa kikundi cha vijana anayeishi katika uhusiano wa ngono usio na ndoa na mchumba wake. d) Mtu anaweza kushirikiana na mashirika mengine yanayojiita makanisa, lakini yanakataa misingi mikuu ya imani ya Kikristo.

S: Katika Ufu 2:20, ni njia zipi ambazo Wakristo wanaweza na wanapaswa kuwa na maelewano kanisani?

J: Ni sawa kufanya maelewano kuhusu mambo ya pili au madogo. Hapa kuna mifano ya makanisa au Wakristo wanaofanya kazi pamoja licha ya tofauti hizi: a) Umri wa dunia na Biblia na sayansi. b) Ubatizo wa waamini dhidi ya ubatizo wa watoto wachanga. c) Makanisa yanapaswa kuchanganya rasilimali kwa bodi ya pamoja ya umishonari na uchapishaji wa shule ya Jumapili. d) Siku ya kuabudu pamoja Jumamosi dhidi ya Jumapili. e) Wazee na mashemasi kanisani dhidi ya mashemasi, mchungaji mmoja, na wazee wengine. f) Hiari ya watu ipo au la. g) Maji ya zabibu dhidi ya divai katika Meza ya Bwana. h) Kufunika kwa wanawake kanisani. i) Watoto wanapaswa daima kuwa katika ibada kuu. j) Kunywa pombe (lakini si kulewa). k) Kupoteza wokovu kunawezekana au la. l) Vyombo vya muziki kanisani. m) Msaada kwa Israeli, na siasa nyingi kwa ujumla. n) Unyakuo kabla ya dhiki, kabla ya ghadhabu, katikati ya dhiki, baada ya dhiki. o) Kushiriki Meza ya Bwana mara moja kwa mwezi dhidi ya kila wiki. p) Teolojia ya Ubadilishaji: Israeli si tena watu wa Mungu waliochaguliwa. q) Kunena kwa lugha. r) Aina ya muziki wa Kikristo unaochezwa na kwaya za kanisa. s) Apokrifa ya Kikatoliki ya Roma au ya Othodoksi ni Maandiko. t) Je, Paulo aliandika Kitabu cha Waebrania au la? u) Divai na mkate ni pia uwepo wa Kristo au la.

S: Katika Ufu 2:27, je nukuu hii kutoka Zaburi 2:9 inahusu Kristo au Wakristo?

J: Inahusu hasa Kristo, na kwa njia ya pili, Kristo anaruhusu itumike kwa Wakristo. Kristo anatawala Mbinguni, lakini Waefeso 2:6 na Ufunuo 3:21 inasema tutaketi pamoja na Kristo kwenye kiti chake cha enzi.

S: Katika Ufu 3:1-6, tunajua nini kuhusu mji wa Sardi?

J: Kijiografia, Sardi ilikuwa katika Bonde la Hermo, maili 2.5 kusini ya Mto Hermo na chini ya Mlima Tmolo wenye urefu wa futi 1,000. Ilikuwa takriban maili 30 kusini ya Thyatira na maili 50 mashariki ya Smirna. Kabla ya Dola la Kirumi, Sardi ilikuwa mji mkuu wa Dola kubwa la Lidia. Karibu kila mtu wakati wa Yohana angejua hadithi ya jinsi Sardi ilivyotekwa na Waajemi. Askari mmoja wa Lidia aliangusha kofia yake ya chuma kwa bahati mbaya, na Waajemi wakitazama, alishuka kwa uangalifu kupitia njia nyembamba ya jabali kuiokota. Usiku, Waajemi walitumia njia hiyo kuteka mji. Hiyo ilikuwa kofia muhimu sana! Sardi ilitekwa na Antioko Mkubwa kwa njia ile ile mwaka 214 KK, tena usiku. Kama Ufunuo 3:2,3 unavyosema, tunapaswa kuwa macho. Sardi iliharibiwa na tetemeko la ardhi mwaka 17 BK, lakini ilijengwa upya.

S: Katika Ufu 3:3, je 'kuja kama mwizi' hapa linahusu Kuja kwa Pili kwa Kristo?

J: Mtazamo mmoja ni hapana, kwa sababu kuja kwa Kristo hakutegemei kanisa kukataa kutubu. Mtazamo wa pili tofauti ni kwamba wakikataa kutubu, Kristo atakapokuja ghafla, hawatakuwa tayari, kama mwenye nyumba asivyo tayari mwizi anapoingia nyumbani mwake.

S: Katika Ufu 3:5, je Mkristo anaweza kufutwa kutoka kwenye kitabu cha uzima?

J: Mstari huu unasema mambo mawili kati ya matatu yaliyo hapa chini, lakini Wakristo wa kweli hawakubaliani ni mambo gani mawili. 1. Wote wanakubali kwamba waamini Mbinguni kamwe hawataanguka au kupoteza wokovu wao. 2a. Wakristo wanaoamini huwezi kupoteza wokovu wako wanaweza kutafsiri hili kama ahadi ya jumla, inayopatikana kwa waamini wote wa kweli Mbinguni na duniani bila masharti. 2b. Wakristo wanaoamini unaweza kupoteza wokovu wako wanaweza kutafsiri hili kama ahadi maalum, kwa waamini fulani duniani, wanaoitwa washindi, wanapewa ahadi kwamba kamwe hawatapoteza wokovu wao.

S: Katika Ufu 3:7-13, tunajua nini kuhusu mji wa Filadelfia?

J: Mfalme Eumenes II wa Pergamo aliuanzisha katika karne ya 2 KK, akauita Filadelfia (upendo wa kindugu) kwa heshima ya ndugu yake mwaminifu Atalo. Uliharibiwa pamoja na Sardi na tetemeko la ardhi mwaka 17 BK, na ukajengwa upya kwa pesa kutoka Dola la Kirumi. Mji ulipewa jina la muda la Neokaisereia kwa heshima ya Kaisari.

S: Katika Ufu 3:8, jinsi gani Yesu anaweka mlango wazi mbele ya watu?

J: Kwa njia angalau tatu. Wokovu: Yesu anafungua mlango wa Mbinguni kwetu. Yeye ni lango (Yohana 10:9) na msimamizi wa lango (Yohana 10:3). Huduma: Mlango wazi ulikuwa sitiari ya huduma, kama Matendo 14:27 na 1 Wakorintho 16:9 wanavyoonyesha. Kupita: Yohana alipopelekwa Mbinguni katika maono, ilikuwa kupitia mlango wazi katika Ufunuo 4:1. Tumaini na Kurejesha: Hata mahali pa uovu kama Bonde la Akori kingeweza kuwa mlango wa tumaini katika Hosea 2:15.

S: Katika Ufu 3:12, kwa kuwa Wakristo ni watu walio hai, jinsi gani Wakristo wanaweza kuwa nguzo katika Hekalu la Mungu?

J: Mungu Mwenyezi anaweza kujenga Hekalu linalojumuisha watu walio hai kama Anataka. Mungu atalifanya, kulingana na 1 Petro 2:5-6 na 1 Wakorintho 3:16-17. Hata hivyo, hii ni ishara ya kukaa kwetu milele na Mungu, si kwamba tutabadilishwa kuwa marumaru. Mtu anaweza kukisia kwamba hapa ndipo msemo 'nguzo ya kanisa' unatoka.

S: Katika Ufu 15:5,6,8 (x2); 3:12; 7:15; 11:1,2,19 (x2); 14:15,17; 16:1,17; 21:22 (hakuna hekalu, x2); Hekalu limetajwa mara 16 katika Ufunuo. Lina umuhimu gani?

J: Halitajwi mara nyingi kama kiti cha enzi, lakini ni mazingira muhimu kama kituo cha mbingu, kilichojaa utukufu wa Mungu katika Ufunuo 15:8. Mandhari mara nyingi ilibadilika katika Ufunuo, kati ya chumba cha kiti cha enzi, hadi hekaluni, hadi duniani.

S: Katika Ufu 3:14-22, tunajua nini kuhusu mji wa Laodikia?

J: Jina 'Laodikeia' ni muunganiko wa maneno mawili ya Kigiriki, #2992-laos-watu na #1349-dike-haki, hukumu. Antioko II aliujenga tena Laodikia mwaka 250 KK. Aliupa jina la mke wake, Laodike. Uliharibiwa na tetemeko la ardhi mwaka 60 BK, kabla ya kitabu cha Ufunuo kuandikwa. Walaodikia walikuwa na utajiri wa kutosha kwamba waliujenga tena mji bila msaada wa serikali ya nje. Laodikia ilikuwa na ardhi yenye rutuba, ilizalisha nguo nyeusi za sufu, na dawa ya macho. Kwa bahati mbaya, ilikuwa na ugavi mbaya wa maji. Tofauti na Hierapolis iliyo karibu, ambayo ilikuwa na maji moto, na Kolossai, ambayo ilikuwa na maji baridi, maji ya Laodikia yalikuwa ya uvuguvugu, kwa sababu yaliletwa kwa mabomba kutoka chemchemi za maji moto.

S: Katika Ufu 3:14, kwa kuwa Kristo ni 'mwanzo wa Uumbaji wa Mungu', je hii inaonyesha Kristo ni kiumbe aliyeumbwa kama Mashahidi wa Yehova wanavyofundisha?

J: Hapana. Neno la Kigiriki hapa, arche, ni neno ambalo kutoka kwake lugha ya Kiingereza inapata kiambishi awali 'arch'. Arche inamaanisha mkuu, au mtawala, pamoja na mwanzo. Neno architect linatokana na arche; kwa hivyo, Yesu ni mbunifu wa uumbaji wote. Tafsiri ya Williams iko wazi sana hapa. Inasema, 'chanzo cha Uumbaji wa Mungu' na maelezo ya chini yakisema 'Kigr., mwanzo, lakini kwa maana ya falsafa, kwa hivyo chanzo.' Ingawa uumbaji wote ulianza na kuumbwa kupitia Kristo, wazo kuu hapa ni kwamba Kristo alitangulia Uumbaji na ana mamlaka juu ya Uumbaji.

S: Katika Ufu 3:15-16, kuwa na uvuguvugu wa kiroho kunamaanisha nini?

J: Kuwa na moto wa kiroho kunamaanisha unampenda Mungu kwa bidii na watu wanaweza kuona kwamba mwali wa Roho Mtakatifu unawaka kwa nguvu ndani yako. Hivi ndivyo tunapaswa kuwa. Kuwa na baridi ya kiroho kunamaanisha umegeuka mbali na Mungu au umekuwa bila kujali na kuwa na uzembe wa kumhudumia Mungu. Ingawa hii ni mbaya, jambo moja zuri kuhusu hili ni kwamba mtu mara nyingi anajua ana baridi kwa Mungu, na anaweza kuamua kutubu. Lakini kuwa na uvuguvugu wa kiroho si kuwa na upendo wa hisia kali, lakini si kuwa na uzembe kamili pia. Mwamini kama huyu hayuko pale Mungu anapotaka awe, lakini bado yuko karibu na Mungu kiasi kwamba anaweza asione haja ya kutubu.

S: Katika Ufu 3:17, ni njia zipi mbili tofauti za kuwa vipofu wa kiroho?

J: Kimaumbile mtu anaweza kuwa kipofu, au anaweza kuwa na uoni mbaya bila kutambua jinsi anavyokuwa kipofu. Fikiria watu wanaodhani wanaweza kuendesha gari usiku licha ya kutoweza kuona vizuri gizani. Kwa kiroho, njia ya kwanza mtu anaweza kuwa kipofu ni kutokuona anachotaka Mungu, na kushindwa kupambanua lililo jema na lililo baya. Njia ya pili ni kudhani wanaweza kuona anachotaka Mungu na kilicho jema wakati kwa kweli wao hawana uwezo wa kufanya hivyo. Ufunuo 3:17 unaonyesha kwamba Walaodikia walikuwa vipofu wa kiroho kwa njia zote mbili.

S: Katika Ufu 3:19 na Ebr 12:5-6, kwa nini Mungu hukemea na kuadhibu wale anaowapenda?

J: Mungu huwaadhibu watoto wake kwa njia inayofanana na jinsi wazazi wazuri wanavyomwadhibu mtoto wanayempenda. Wanampenda mtoto sana kiasi kwamba hawawezi kumruhusu mtoto akue bila nidhamu. Kwa wazazi wazuri, ustawi wa mtoto, tabia ya maadili, na maendeleo ni muhimu zaidi kuliko faraja yake ya muda mfupi.

S: Katika Ufu 2-3, tunaweza kuona nini kinachofanana katika barua kwa makanisa saba?

J: Barua kwa ujumla zina maelezo ya sehemu ya ni nani Kristo, wanachofanya vizuri (isipokuwa Laodikia) na mahali wanapohitaji kuboresha (isipokuwa Filadelfia). Mwishowe, zinatoa ahadi ya kutazamia mbele. Mtu anaweza kukisia kwamba suluhisho la sehemu la mapungufu yao ni kutazama Yesu kwa njia hizi maalum, na tumaini alilotupatia.

S: Ufu 4:1 ni mpaka unaotenganisha na Ufu 3. Kwa nini makanisa yanajadiliwa mara kwa mara hadi mwisho wa sura ya 3, na kanisa haitajwi tena hadi Ufu 22:16?

J: Wengi wanaona 'njooni hapa juu' kumaanisha kanisa linaondoka duniani katika rapture. Unaweza kusoma zaidi kuhusu rapture katika 1 Wathesalonike 4:15-17; Mathayo 24:36-44; na Marko 13:32-37.

S: Katika Ufu 4:1, kila kitu katika sura 2 na 3 kinatokea duniani, na mambo mengi baada ya sura 5 yanatokea duniani au yana matokeo duniani. Kwa nini unafikiri sura hizi mbili zinazingatia mbinguni?

J: Katika Ufunuo matukio makubwa duniani yanachochewa na vitendo vidogo vinavyoonekana mbinguni. Kila kitu kinachotokea duniani ni sehemu ya mpango wa Mungu.

S: Katika Ufu 4:2-4, ni nani amekaa kwenye kiti cha enzi, Baba au Mwana?

J: Ni Baba bila shaka, kwa kuwa Mwana alipokea Gombo kutoka mkono Wake wa kulia katika Ufunuo 5:7. Si Mwana-Kondoo, kulingana na Ufunuo 5:13. Hata hivyo, kuwa huyu ni Baba hakuonyeshi kwamba Mungu ni mwanadamu au alitoka kwa mwanadamu, kinyume na Hesabu 23:19 na 1 Samweli 15:29. Badala yake, Mungu anaweza kuonekana kama kichaka kinachowaka moto au kwa sura yoyote anayotaka, na hivi ndivyo alivyoonekana kwa Yohana katika maono haya.

S: Katika Ufu 4:4; 11:16; na 14:3, ni nani wazee 24, wanaokaa kwenye viti vyao vya enzi?

J: Mungu hajatuambia utambulisho wao bado. Kuna mitazamo mitatu ya msingi. (haiwezekani sana) Malaika: Aina maalum ya malaika. Hata hivyo, wana taji na viti vya enzi, na malaika hawakuwa na taji au viti vya enzi mahali pengine katika Biblia. Watu Binafsi: Mitume kumi na wawili na watu kumi na wawili wanaowakilisha makabila kumi na mawili ya Israeli. Yesu aliwaahidi wanafunzi wangeketi kwenye viti kumi na viwili vya enzi katika Mathayo 19:28. Vikundi: Makabila kumi na mawili ya Israeli na Wakristo. Kama kivuli cha hili, kulikuwa na zamu 24 katika ukuhani wa Kilawi katika 1 Mambo ya Nyakati 24.

S: Katika Ufu 4:4,9-10, je Yohana anajionyesha mwenyewe katika maono haya?

J: Kama wazee 24 ni watu binafsi, kama inavyowezekana, basi ndiyo, Yohana angejiona mwenyewe katika maono haya.

S: Katika Ufu 4:6-9; 5:14; 14:3; 15:7, ni nani viumbe wanne walio hai?

J: Wakristo wa kweli hawakubaliani kuhusu utambulisho wa viumbe hawa wa ajabu wa 'darasa la Kerubi.' Kerubi pia wametajwa katika Ezekieli 10:1-16; 1:5-21; 3:12-14,23. Kerubi ni sawa na Maserafi katika Isaya 6 kwa sababu maelezo yanaoana, au wanatofautiana na Maserafi katika Isaya 6 kwa sababu Agano la Kale linatumia maneno mawili tofauti katika Isaya na Ezekieli.

S: Katika Ufu 4:11, katika maisha yetu tunaweza kufanya nini zaidi, ili kushuhudia kwamba Mungu anastahili?

J: Tunapomwona Mungu, tunapaswa pia kutangaza kwamba Yeye anastahili. Kuna mambo mengi tunayoweza kufanya. Tunaweza kukumbuka ni nani mwenye umiliki wetu. Hata kama waamini tayari tumemkabidhi maisha yetu kwa Yesu, tunapoamka asubuhi, tunaweza kumkabidhi siku hiyo kwa Mungu. Tunaweza kukiri kutegemea kwetu kwa Mungu. Kabla ya milo, tunaweza kumshukuru Mungu kwa chakula chetu, kumwomba akibariki, na kuwaombea wengine. Tunaweza kutojisifu kuhusu siku zijazo zetu. Tunaponena na mtu kwamba tunakusudia kufanya kitu, tunapaswa kutosema 'kesho nitafanya', bali 'Bwana akipenda, kesho nitafanya', kama Yakobo 4:15. Tunaweza kutojisifu kuhusu chochote, bali kumpa Mungu utukufu.

S: Katika Ufu 5:1-5, 'gombo hili la hatima' linalinganishwaje na gombo la Ezekieli katika Ezek 2:9-3:3?

J: Vyote viwili vilikuwa gombo la ole, mbinguni, lenye maandishi pande zote mbili. Magombo mengi yaliyouzwa hadharani yalikuwa na maandishi upande wa ndani tu. Lakini kama kulikuwa na maneno mengi, na ilikuwa gombo la kibinafsi, maandishi yangeweza kuwa pande zote mbili. Katika sheria ya Kirumi, wosia kawaida ulikuwa gombo lililofungwa kwa mihuri angalau mitano. Mihuri ingeweza kufunguliwa na mtu aliyeidhinishwa tu.

S: Katika Ufu 5:2, 5:12, 6:10, 7:2, 7:10, 8:13, 10:3, 11:12, 11:15, 12:10, 14:7, 14:9, 14:15, 14:18, 16:1, 16:17, 18:2, 19:17, 21:3-4, (4:1, 14:2, 19:1, 6 zinamaanishwa) kwa nini malaika anasema kwa 'kilio kwa sauti kuu'?

J: Msemo 'sauti kuu', pia unaotafsiriwa 'kilio kwa sauti kuu' unatokea mara 19 na kumaanishwa mara 3 za ziada katika Ufunuo. Umekusudiwa kwa mashahidi, na kwa kweli wote kusikia, ikiwemo waamini Mbinguni, malaika, na mashetani. Kimsingi unatangaza kitakachokuwa na kwa nini kwa kawaida.

S: Katika Ufu 5:5, je Yesu atakuja tena kama simba, au kama mwana-kondoo kama Ufu 5:8 unavyotaja?

J: Mambo mawili ya Kristo ni kwamba alitolewa dhabihu kama Mwana-Kondoo, na atakuja mara ya pili kwa ukali wa simba. Kuja kwake tena kama simba hakubadilishi alichofanya hapo awali, kutolewa dhabihu kama mwana-kondoo (Yohana 1:29). Kwa upande mwingine, katika Agano Jipya Yesu anatajwa kama mwana-kondoo tu katika maandishi ya Yohana.

S: Katika Ufu 5:6, unafikiri pembe saba na macho saba yanawakilisha nini?

J: Mungu ana nguvu zote, na Yeye anaona na kujua kila kitu. Roho saba ni Roho Mtakatifu wa Mara Saba.

S: Katika Ufu 5:8-13, je hii ni ibada ya Kristo?

J: Ndiyo. Hizi ni mistari bora kuonyesha ibada ya Kristo. Tafadhali zingatia yafuatayo: 1. Walianguka mbele ya Mwana-Kondoo. (5:8) 2. Walifanya tendo hili pamoja na maombi ya watakatifu. (5:8) 3. Walimsifu Mwana-Kondoo kama anastahili. (5:9) 4. Kisha malaika walimsifu Mwana-Kondoo kama anastahili. (5:12) 5. Malaika waliimba kwamba Mwana-Kondoo anastahili kupokea vitu vingi, vikiwemo heshima na utukufu na sifa. (5:12) 6. Kisha kila kiumbe kilichopo kilisema kwa Baba na Mwana-Kondoo 'iwe sifa na heshima na utukufu na nguvu...' (5:13). 7. Viumbe wanne walio hai walisema 'Amina' kwa hilo lote. 8. Mwishowe wazee walipoanguka na kuabudu katika 5:14, kwa dhahiri waliwaabudu wale waliokuwa wakiwasifu katika 5:8-12.

S: Katika Ufu 5:8; 14:1-2; 15:2, hii inasema nini kuhusu kutumia muziki wa vyombo kumwabudu Mungu?

J: Kwa kuwa walitumia vyombo vya muziki kumwabudu Mungu katika Agano la Kale, pamoja na Mbinguni, kuabudu Mungu kwa muziki ni kukubalika na kumpendeza. Kanisa la Kristo linaona hili tofauti. Kijitabu cha Kanisa la Kristo cha Muziki wa Vyombo katika Ibada uk.25-26, kinakiri kwamba muziki ni sawa nyumbani, na hata kama marejeleo ya vinubi ni ya kihalisi, 'kile ambacho Mungu huamuru kwa mbinguni ni jambo moja; kile anachoidhinisha kwa kanisa ni kingine kabisa.'

S: Katika Ufu 5:9, Zab 33:3; 40:3; 96:1; 98:1; 144:9; 149:1; Isa 42:10, wimbo mpya una umuhimu gani?

J: Mungu anatupa wimbo mpya katika Zaburi 40:3. Nyimbo za zamani zilikuwa sawa pia, lakini Mungu alitaka pia sifa kwa njia mpya ambazo hatujamsifu Mungu nazo hapo awali. Siku ya kuzaliwa ya mwenza wako, je unatumia tena kadi ile ile ya siku ya kuzaliwa kila mwaka, au kila mwaka unatoa kadi mpya? Mungu pia anazungumza kuhusu kufanya mambo mapya katika Isaya 43:18-19.

S: Katika Ufu 5:10, jinsi gani sisi ni wafalme na makuhani?

J: Hatuna uhakika lakini sehemu ya 'wafalme' inaweza kuwa na utimilifu mara mbili. Tutatawala pamoja na Kristo wakati wa Milenia katika Ufunuo 20:4. Inawezekana kwamba Mungu angeweza kuwa na utawala fulani baada ya hayo katika mbingu mpya na nchi mpya. Sisi ni makuhani tukimhudumia Mungu kabla, wakati, na baada ya Milenia.

S: Katika Ufu 5:12, hii inasema tunapaswa kumpa Mungu nini?

J: Mungu tayari ana nguvu juu ya ulimwengu na kanisa. Tunapaswa kumpatia Mungu nguvu juu ya maisha yetu. Mungu anamiliki ng'ombe kwenye milima elfu (Zaburi 50:10), kwa hivyo mpe Mungu utajiri wako wote. Mungu anajua kila kitu, kwa hivyo mpe Mungu akili yako. Mungu ana nguvu zote, kwa hivyo mpe Mungu nguvu zako zote. Mungu anastahili, kwa hivyo ishi maisha yako kumheshimu Yeye. Mungu ni mtukufu, kwa hivyo ishi maisha yako kumtukuza Yeye. Mungu ametubariki sana, kwa hivyo ishi maisha yako kama baraka na sifa kwake.

S: Katika Ufu 5:13 na Flp 2:10-11, kwa nini kila ulimi ungemsifu Mungu?

J: Haionekani kuwa ni kulazimishwa, bali hata waliopotea wataona uzuri na haki ya Mungu, na hata wao watamsifu.

S: Katika Ufu 6, je wapanda farasi wanne wamekuja tayari?

J: Labda bado. Mambo wanayowakilisha (ushindi, vita, njaa, na mauti/tauni) yamekuwa yakitokea tangu kabla ya Yohana kuzaliwa. Hata hivyo, unabii wa wapanda farasi wanne katika Ufunuo 6:1-8 labda haujatimizwa bado, kwa sababu mambo haya hayakuja kwa ukubwa mkubwa hivyo kwa mpangilio sahihi, isipokuwa kama ukihesabu 1415- kwa ushindi, 1914- kwa vita, 1917- kwa njaa, na 1918- kwa tauni.

S: Katika Ufu 6:1, je mpanda farasi mweupe ni Yesu Kristo au mtu mbaya kama Mpinga Kristo?

J: Si Yesu Kristo. Ingawa Yesu pia anakuja kwenye farasi mweupe, huyu si Yesu, kwa sababu Yesu hana upinde (au upinde tupu), Yesu hasemwi kuwa 'alitoka akishinda, ili apate kushinda', na Yesu halingani na vita, njaa, na tauni. Utambulisho wa mpanda farasi huyu, na ufanani wake na Kristo, unaweza kuunganishwa na Mathayo 24:23, ambapo wafuasi wengi wa uongo wa Kristo watakuja.

S: Katika Ufu 6:8, ni rangi gani hasa ya farasi wa nne (rangi ya mauti)?

J: Wagiriki hawakutumia maelezo sawa ya rangi kama tunavyo. Kulingana na Through the Language Glass: Why the World Looks Different in Other Languages na Guy Deutscher, Wagiriki walielezea rangi tofauti na tunavyofanya. Mara nyingi walisema vitu vilikuwa vyeusi au nyeupe, na wangeelezea bahari kama 'nyekundu kama divai'. Wagiriki hawakuwa na neno la bluu. Neno la Kigiriki chloros, kwa kawaida linalotafsiriwa 'kijani', pia lilitumika na Wagiriki kuelezea asali na nyuso za watu. Kwa upana wa maana, tafsiri bora ya Kiswahili ya neno hili labda ni 'rangi ya mauti' au 'njano ya kimauti'.

S: Katika Ufu 6:9-11, mateso mangapi ya Wakristo yamekuwepo?

J: Yafuatayo ni orodha ya sehemu ya mateso ya Wakristo, na maelfu waliouawa.

Tarehe	Mateso	Maelfu Waliouawa
50-323 BK	Mateso 10 ya Mapema ya Kikristo	50
50 BK	Nero wa Roma anawatesa Wakristo
95/96 BK	Domitian wa Roma anawatesa Wakristo
107 BK	Trajano wa Roma anawatesa Wakristo
118 & 134 BK	Mateso ya Hadrian wa Roma
135 BK	Wakristo nchini Israeli wakateswa na Wayahudi chini ya Uasi wa Bar Kochba
177 BK	Marko Aureliano wa Roma anawatesa Wakristo
202 BK	Septimio Severo wa Roma anawatesa Wakristo
235 BK	Maksimino wa Roma anawatesa Wakristo
250-251 BK	Decio wa Roma anawatesa Wakristo
251-253 BK	Galo wa Roma anawatesa Wakristo
253-260 BK	Valeriano wa Roma anaendelea kuwatesa Wakristo
270 BK	Aureliano wa Roma anawatesa Wakristo
284, 303-305 BK	Dioklesiani wa Roma anawatesa Wakristo
315-323 BK	Likiniu wa Roma anawatesa Wakristo mashariki
370 BK	Valens wa Roma Ariani anawaua Wakristo mashariki
525 BK	Wakristo wanakimbia mateso ya Wayahudi wa Ethiopia
527-568 BK	Yustiniano wa Byz. anawatesa Monophysites Misri
700-	Waislamu wanawatesa Wakristo
978-1000	Malkia wa Kiyahudi Judith wa Aksumu anawatesa Wakristo
1000-	Mateso ya Waldenses Ulaya
Karne 10-12	Kuchoma na kuua wazushi Ulaya
1100-1300	Wamongolia wawaua Wanestoria wengi
1211	Huko Strasbourg, Waldenses wachomwa	0.08
1252	Bula ya Innocent IV ya mateso kugundua uzushi
1261-1331	Wadominikani wanaanzisha Inquisition
1232	Inquisition ya Wadominikani chini ya Albert
1233	Inquisition ilioanzishwa na Gregory IX
1309	Venisi yashtakiwa uzushi kwa kumpinga Klementi V
1415-16	Huko Bohemia (Chekia ya leo) Wahusiti wanaasi
1419-34	Vita dhidi ya Wahusiti Hungary
1431	Wahusiti wafukuza jeshi kubwa la Dola Takatifu ya Kirumi
1480	Inquisition ya Hispania na Ferdinand na Isabella
1487-88	Vita dhidi ya Waldenses
1527	Mantz na Anabaptisti wengine wauawa Zurich
1545	Waldenses wakateswa Italia
1555-60	Waldenses wakateswa Italia
1562	Huko Toulouse, Wafaransa wawaua Wahugonoti	4
1576-93	Ufaransa, Wakatoliki na Wahugonoti wanapigana
1618-48	Vita vya Miaka Thelathini vyaua 1/3 ya Wajerumani	7000
Karne ya 17	Inquisition ya Hispania	50
1629-69	Mateso ya 'Kukanyaga Msalaba' Japani
1637	Wajapani + mizinga ya Uholanzi wawaangamiza Wakristo
1655	Waldenses wengi wauawa Italia na Ufaransa
1808	Napoleon alimaliza Inquisition ya Hispania
1820-41	Wakristo wakateswa Vietnam
1870-90	Guatemala inawatesa makuhani; ni 100 tu waliobaki
1915-	Mateso ya Wakristo chini ya Ukomunisti
1956	Waprotestanti wakateswa Colombia
1976	Makuhani 16 na maelfu ya Wakatoliki wauawa Guatemala	Maelfu
1990-	Mateso makubwa Sudan na Waislamu
1998-	Waislamu wanawatesa Wakristo kwa nguvu Indonesia
1998-	Mateso ya Kiislamu ya makanisa ya Kikristo Uzbekistan	Labda 0
2001-	Mfalme wa Kibuddha wa Bhutan anawatesa Wakristo	0
2008-2012	Wahindu wanawatesa Wakristo jimbo la Orissa India

S: Katika Ufu 6:12, ni matetemeko makubwa gani yamewahi kutokea?

J: Matetemeko na giza katika Ufunuo hayajatokea bado. Hapa kuna baadhi ya matetemeko yaliyotokea: 1201 Tetemeko katika Siria ya kisasa watu 1,000,000 waliuawa. Januari 23-24/1556 Tetemeko Shanxi, Uchina watu 830,000 waliuawa, daraja la 11. 1883 Tetemeko karibu na Java, Indonesia watu 100,000 waliuawa. 1883 Krakatoa ililipuka. Maili 12 za mraba (km 31 za mraba) za ardhi ziliruka angani. Kelele zilisikika maili 3,000 (km 4,800) mbali. Mwaka usio na kiangazi nchini Uingereza na Amerika ulikuwa 1816, baada ya mlipuko wa Tambora.

S: Katika Ufu 6:12-14, jinsi gani mambo haya yangeweza kutokea katika mfumo wetu wa jua?

J: Mungu Mwenyezi anaweza kubadilisha au kushinda sheria za asili wakati wowote na jinsi yoyote anapotaka. Baadhi ya watu wana ugumu mkubwa na dhana kwamba sheria ya asili inaweza kushindwa. Kwa mfano, ndugu Wright walipokuwa wakifanya majaribio, watu wengi walikuwa na uhakika kwamba 'mwanadamu hawezi kuruka', na mtazamo wao mdogo wa sheria ya asili uliwafanya washindwe kuamini ndege. Mafanikio ya ndugu Wright yalikuwa muhimu si tu kwa waliyofanya, bali pia katika hali ya kiutamaduni ya 'uhakika' wa sheria ya asili.

S: Katika Ufu 6:13, nini maana ya tini za msimu wa mwisho (tini zilizochelewa)?

J: Tini za kijani huonekana wakati wa baridi, wakati ambapo hupeperushwa kwa urahisi kutoka kwa miti, kwa sababu miti haina majani.

S: Katika Ufu 6:14, ingekuwa vipi kama kila kisiwa kilikuwa kimehama?

J: Tsunami kubwa iliyopiga Indonesia, na hata mbali kama Madagaska, ilisababishwa na Rasi ya Malesia kuhamia jumla ya futi 10. Mwaka 1883, 2/3 ya kisiwa cha Krakatoa ilipotea wakati wa mlipuko wa volkeno.

S: Katika Ufu 6:16, je Yesu, Mwana-Kondoo wa Mungu, ana hasira?

J: Ndiyo, Yesu ana hasira pamoja na huruma. Warumi 11:22 unasema fikiria wema na ukali wa Mungu.

S: Katika Ufu 6:16, kwa nini watu wangetaka kuwa chini ya milima siku ya ghadhabu?

J: Hii haitakuwa na maana kama tetemeko la ardhi lilikuwa hofu yao kuu. Dhahiri, hofu yao kuu ilikuwa juu ya ardhi, kama milipuko ya nyuklia, mionzi ya jua, au asteroidi au kometi. Kwa njia ya ziada, mnamo Julai 19, 2019, asteroidi iitwayo 2019 OK, ikisafiri maili 15 kwa sekunde, ilipita ndani ya maili 45,000 ya dunia. Kama ingegonga, ingekuwa na nguvu mara 30 zaidi ya Hiroshima.

S: Katika Ufu 7:1, je malaika wanne kwenye pembe nne za dunia humaanisha dunia ina pembe nne?

J: Hapana. Hizi zinahusu malaika wanne wanaosimama kwenye pointi nne za dira. Labda ni sawa na 'pepo nne' katika Yeremia 49:36 uliokwenda dhidi ya Elamu na magari manne katika Zekaria 6:1-8.

S: Katika Ufu 7:1-8 na Ufu 14:1-4, ni nani wale 144,000?

J: Wamesemwa kuwa wanaume 144,000 wa Kiyahudi/Kiisraeli, kutoka kila moja ya makabila kumi na mawili, isipokuwa Dani. Ingawa Wayahudi wengi leo hawamfuati Kristo, Zekaria 12:10-14 unaonyesha kwamba itakuwa wakati wa siku zijazo ambapo Wayahudi watamwombolezea yule waliyemchoma (Kristo). Warumi 11:25-28 unaonyesha kwamba mwishowe wengi katika taifa la Kiyahudi watamgeukia Kristo. Baadhi ya watu wanajaribu kufanya mambo mengi katika Ufunuo kuwa ya kiishara, na hii ingefanya sehemu kubwa ya Ufunuo 7 na 14 isiwe na maana.

S: Katika Ufu 7:1-8 na Ufu 14:1-4, je 144,000 wanaweza kuwa ishara ya Wakristo kwa ujumla?

J: Hapana, wao ni waamini wa Kiyahudi wazi, kulingana na kanuni ya tafsiri. Kama tafsiri ya Biblia inafanya baadhi ya mistari ya thamani ya Mungu kuwa bure na haisomi hata kwa bora, au kupotosha kwa mbaya zaidi, basi labda huna tafsiri bora, - labda tu. Kusema hawa ni waamini wote kunafanya ukweli kwamba wao ni wanaume kuwa bure au kupotosha. Ukweli kwamba makabila haya yanatajwa maalum, na 12,000 kutoka kila kabila, ungemaanisha kwamba Mungu alikuwa akiongoza watu kwenye njia ya udanganyifu, akionyesha kwamba 12,000 walikuwa kutoka kabila maalum, wakati haukuwa ukweli kwamba walikuwa kutoka kabila hilo maalum. Pia, kanisa halikuitwa 'Israeli' hadi 160 BK.

S: Katika Ufu 7:2-4, kwa kuwa malaika anakuja kutoka mashariki, je unabii huu unamaanisha Rev. Moon anakuja kutoka taifa la mashariki kama Rev. Moon anavyosema katika Divine Principle yake uk.519-520?

J: Ufunuo 7:2-4 unasema: a) Malaika, si Masihi (malaika hawapaswi kuabudiwa kulingana na Ufunuo 22:8-9, na Wakolosai 2:18). b) Ni mwelekeo wa mashariki, si nchi au mji wa mashariki. Zaidi ya hayo, itakuwa Yesu yule yule kulingana na Matendo 1:11, na Yesu atarudi kwa njia ile ile alivyoondoka. Kanisa la Unification linajaribu kutofautisha kati ya 'Kristo' anayerudi, na 'Yesu' aliyekufa. Hata hivyo, kila goti litapigwa kwa jina la Yesu katika Wafilipi 2:10-11.

S: Katika Ufu 7:3, muhuri kwa waamini 144,000 ulifanya nini hasa?

J: Neno la muhuri, taw, labda lilifanana na t ndogo. Tangu nyakati za mapema Wakristo walitumia ishara ya msalaba. Labda kuna mambo matatu kuhusu muhuri. 1) Muhuri ulikuwa ishara ya umiliki, kwamba wanaume hawa 144,000 ni mali ya Mungu, na wao ni mali ya Mungu kwa njia maalum. 2) Mnyama alikuwa na muhuri wake mwenyewe, labda kama nakala bandia ya muhuri huu, wa 666 katika Ufunuo 14:9. 3) Muhuri bila shaka uliwapa ulinzi dhidi ya ghadhabu ya Mungu na dhidi ya nzige wa shetani kutoka jehanamu, katika Ufunuo 9:4.

S: Katika Ufu 7:3, muhuri wa Mungu ulikuwa kwa wale 144,000 tu, au baadaye ulitolewa pia kwa waliomwamini na kutii ujumbe wao?

J: Ufunuo 7:3 unasema ulikuwa kwa wale 144,000. Hata hivyo, kwa kuwa nzige kutoka jehanamu wanadhuru watu wote wasio na muhuri wa Mungu, inawezekana kwamba muhuri wa ulinzi ulitolewa kwa waamini wengine, wapya. Ufunuo 14:3-4 pia unataja kwamba waliotiwa muhuri ni waliokombolewa kutoka duniani, ambayo kwa dhahiri ingekuwa zaidi ya wale 144,000.

S: Katika Ufu 7:3-8 na Ufu 14:1-5, je 144,000 wanaweza kuwa darasa maalum la waamini, kama Mashahidi wa Yehova wanavyofundisha?

J: Wale 144,000 wamesemwa kuwa wanaume (si wanawake) kutoka makabila kumi na mawili ya Israeli. Ingawa mistari hii haitumii neno 'wanaume', ni wanaume wazi kwa sababu Ufunuo 14:4 unasema 'hawakujinajisi na wanawake.' Kwa nini wino mwingi utumike kuelezea kila moja ya makabila yaliyotajwa, kama haikuwa tu isiyofaa bali kupotosha? Mbinguni ni kwa wote wanaomwamini Yesu, kulingana na Waefeso 2:19; Wafilipi 3:20; Wakolosai 3:1; na Waebrania 3:1; 12:22. Hakuna mahali pengine katika Biblia ambapo rejeleo la makabila kumi na mawili ya Israeli linamaanisha kitu kingine chochote isipokuwa makabila kumi na mawili ya Israeli.

S: Katika Ufu 7:5-8, kwa nini kabila la Dani halikuwepo?

J: Maandiko hayasemi, lakini wengi wanafikiri ni kwa sababu Dani lilikuwa kabila la kwanza kuwa la kipagani; likawa la kipagani kabisa, na liliangamizwa kwa kiasi kikubwa. Baadhi wanashuku kwamba kwa kuwa Yeremia 4:15 anataja Dani (pamoja na Efraimu) katika kurejelea uharibifu wa Yerusalemu, makabila haya hayatajwi. Baadhi, tangu nyakati za Irenayo (182-188 BK) wameshuku kwamba Yeremia 8:16, pamoja na Kumbukumbu la Torati 33:22 ilionyesha kwamba Mpinga Kristo angetoka kabila la Dani. Hata hivyo, Dani ametajwa katika usambazaji wa ardhi wakati wa Milenia katika Ezekieli 48:2. Uwezekano wa mwisho ni kwamba kabila la Dani, lakini si makabila mengine yoyote, lilikuwa limeisha.

S: Katika Ufu 7:6-8, kwa nini kabila la Efraimu halikuwepo, na Yosefu alitajwa badala yake?

J: Efraimu alihusika katika ibada ya kipagani ya Mungu (Waamuzi 17 na Hosea 4:17). Kwa hivyo Yosefu alitajwa badala ya kabila lililokuwa sawa na Samaria.

S: Katika Ufu 7:7, kwa nini kabila la Lawi lilijumuishwa, kwa kuwa Walawi hawakuwa na ardhi?

J: Kujumuishwa kwao kunamaanisha hii haikuwa orodha tu kwa ardhi. Labda ni kwa sababu jukumu lao kama makuhani na Walawi liliisha Kristo alipokuja.

S: Katika Ufu 7:9-17, umati mkubwa ni nani?

J: Hawa ni waamini wengine zaidi ya wale 144,000. Ufunuo 7:14 unasema umati mkubwa ni wale waliokuja kutoka dhiki kuu. Msemo 'wakafanya mavazi yao kuwa meupe katika damu ya Mwana-Kondoo' una maana ya waamini waliouawa kama mashahidi kwa imani yao.

S: Katika Ufu 8:1, kwa nini unafikiri kulikuwa na ukimya wa nusu saa?

J: Uimbaji wote mbinguni ulisimama kwa nusu saa, na Maandiko hayasemi kwa nini. Lakini watu wamekuja na nadharia tano. 1. Si jibu: mwanzo wa Milenia. 2. Si jibu: kusita kwa muda mfupi katika hukumu. 3. Si jibu: kusita katika ufunuo uliotolewa kwa Yohana. 4. Si jibu: kusita ili kuruhusu maombi ya watu wa Mungu kufikia kiti cha enzi. 5. Jibu: Kusita kwa kusisimua kabla ya hukumu za kutisha zinazokuja. Ni heshima ya kimya, kama vile ukimya wa watu wakati Bwana yuko katika hekalu lake takatifu katika Habakuki 2:20, kabla ya hukumu katika Habakuki 3:3-16. Sefania 1:7 pia anaongea kuhusu ukimya mara moja kabla ya siku ya Bwana, na hukumu katika Sefania 1:8,15-18. Zekaria 2:13 pia unasema wote wenye mwili wanyamaze mbele za BWANA, kwa maana ameamka katika makao yake matakatifu.

S: Katika Ufu 8:3, je malaika katika mstari huu kweli ni Yesu?

J: Hakuna dalili yoyote kwamba ni hivyo. Kulikuwa na malaika wengi mbinguni, wanaofanya mambo tofauti, na hakuna sababu ya haki ya kusema huu ni Yesu.

S: Katika Ufu 8:5, 6:9-11, kwa nini maombi ya watakatifu yanarudishwa duniani kama ghadhabu ya Mungu?

J: Hawakuomba tu ghadhabu, wanaomba haki ya kimungu, na ghadhabu ya Mungu italitimiza hilo.

S: Katika Ufu 8:7, ni nini kingeweza kusababisha theluthi moja ya mimea ya ardhi kuteketezwa?

J: Katika asili, meteorite moja au zaidi zingeweza kufanya hivyo, au kwa mikono ya binadamu, mvua ya mionzi kutoka milipuko ya kutosha ya atomiki. Au inaweza kuwa kitu cha kimungu, bila njia yoyote ya asili kabisa.

S: Katika Ufu 8:8-9, mlima mkubwa unaowaka moto unaweza kuwa nini?

J: Katika asili, meteorite moja au zaidi zingeweza kufanya hivyo, au kwa mikono ya binadamu, mvua ya mionzi kutoka milipuko ya kutosha ya atomiki. Mlipuko wa atomiki unaunda wingu la uyoga. Kumbuka kwamba Yohana aliandika tu alichokiona na kusikia, na kukielezea kwa lugha aliyoielewa. Au inaweza kuwa kitu cha kimungu, bila njia yoyote ya asili kabisa. Bahari kugeuka damu inaweza kuwa damu ya kihalisi, au kwa uwezekano zaidi ni lugha ya kuonekana.

S: Katika Ufu 8:10-11, tunajua nini kuhusu majani machungu hata hivyo?

J: Majani machungu ni mmea wenye uchungu sana na ladha mbaya, ambao ni mzuri kwa kuondoa vimelea vya matumbo. Kinywaji cha kulevya hufanywa kutoka kwa majani machungu, kinachoitwa absinthe. Ni moja ya vinywaji vichache vya kulevya vilivyopigwa marufuku Marekani, hadi 2007. Vilipigwa marufuku kwa sababu ilidhaniwa kwamba kuendelea kunywa kunasababisha wazimu. Majani machungu yametajwa katika Kumbukumbu 29:18; Mithali 5:4; Yeremia 9:15; 23:15; Maombolezo 3:15,19; Amosi 5:7.

S: Katika Ufu 8:10-11, kwa nini nyota inayowaka ingeitwa majani machungu na ingewezaje kutia maji sumu?

J: Hatujui nyota ilikuwa nini, iwe ni kimondo, makombora yenye mionzi, au mlipuko kutoka jua, unaoitwa mwako wa jua. Mwako mkubwa zaidi wa jua tunaojua ulitokea saa 3:51 jioni saa za kati, Jumatatu Aprili 2, 2001. Haukuelekea duniani, lakini ulisafiri maili 4.5 milioni (km 7.2 milioni) kwa saa, ikichukua masaa 21 tu kufikia maili 93 milioni. Jinsi gani inawezekana mwako wa jua kupiga dunia? Dunia ina radius ya maili 3959, na iko maili 93 milioni kutoka jua. Kama plasma ya jua ilitoka kwenye jua, nafasi ni ndogo sana kwamba ingehusika na kufikia dunia. Kwa hivyo hakuna sababu ya wasiwasi, - isipokuwa Neno la Mungu.

S: Katika Ufu 8:12, jinsi gani miili ya mbinguni ingeweza kutoa tu theluthi mbili ya nuru yao?

J: Maelezo rahisi zaidi ni kwamba theluthi moja ya nuru inazuiwa na vumbi, au majivu. Baadhi ya waelezaji wa Kikristo wamepitiliza kwa maana za kiishara. Wengine walisema ilikuwa kuondolewa kwa nuru ya ukweli. Hata hivyo, wakati wa Zama za Kati asilimia kubwa zaidi ya watu ilimwamini Kristo kama Mungu kuliko wakati Ufunuo ulipoandikwa. Kwa hivyo kwa mantiki yao, jua na mwezi ungepaswa kuwa mwangavu zaidi, si giza zaidi. Rahisi zaidi kusema kwamba giza linamaanisha giza.

S: Katika Ufu 8:13, je huu ni malaika, au 'tai/tai mweusi'?

J: Malaika ni toleo tofauti la maandishi linalopatikana katika Kiarmenia na Maandishi ya Wengi (Textus Receptus). Chaguo lingine la neno la Kigiriki ni ndege wa mawindo, kama tai au tai mweusi. Hii inapatikana katika Sinaiticus. Ufu 8:2-9:12 haukunukuliwa na waandishi wowote wa kabla ya Nikaia. Maandishi p115, yaliyoandikwa katikati hadi mwishoni mwa karne ya 3, una mistari 119 ya Ufunuo, ikiwemo Ufunuo 8:3-8, 11-13, na ina ndege wa mawindo.

S: Katika Ufu 8-9, je tarumbeta ni 'marudio' ya mihuri saba au 'upanuzi wa darubini' wa muhuri wa saba?

J: Hata kidogo. Kwa njia, marudio pia inahusu tarumbeta dhidi ya bakuli saba, lakini mihuri dhidi ya tarumbeta peke yake inajadiliwa hapa. Hebu tuhesabu maelezo katika kila moja ili kufikia asilimia ya takriban ya ufanani. Uthibitisho mkuu unaopatikana kwa marudio hapa ni tu kwamba Ufunuo 6:12-17 una ufanani na Mathayo 24:29. Hata hivyo, isipokuwa ufanani huo wa Mathayo 24:29 kuna, sehemu nyingine za ushahidi wa mtazamo wa marudio uko wapi? Kuna somo kwetu kujifunza hapa. Baadhi ya mafundisho yanayotoka kwenye baadhi ya seminari yanaweza kuwa yamejaa upuuzi. Kama profesa mashuhuri atasema kitu, bila ushahidi wowote, basi kauli hiyo inapaswa kukataliwa kama upuuzi.

S: Katika Ufu 8-9, tarumbeta zinafanana na nini?

J: Zinafanana na sehemu nyingine za Biblia kama vile: Ukimya mkubwa mbele za Bwana (Ufu 8:1) — Hab 2:20; Sef 1:7; Zek 2:13. Madhabahu mbele ya kiti cha enzi cha Mungu (Ufu 8:3) — Isa 6:6. Miti na nyasi vikiteketezwa (Ufu 8:7) — Yoe 1:19. Maji yalibadilika kuwa machungu (Ufu 8:10-11) — Yer 9:15. Jua lililozimwa (Ufu 8:12) — Mt 24:29; Mk 13:24-25; Lk 21:25. Nzige wa kutisha, wanaofanana na farasi (Ufu 9:1-12) — Yoe 2:3-11; Ezek 5:17. Mto Eufrate (Ufu 9:14; 16:12) — Isa 11:15-16. Baadhi wanaona mfanano na baadhi ya mapigo ya Misri, ingawa kwa mpangilio tofauti.

S: Katika Ufu 8:9, jinsi gani tarumbeta saba zingeweza kutokea?

J: Mungu Mwenyezi anaweza kubadilisha dunia, mazingira, na mbingu kama Atakavyo, wakati wowote Atakaotaka.

S: Katika Ufu 9:1-2,11; 11:7; 17:8; 20:1,3, tunajua nini kuhusu shimo lisilo na mwisho, au shimo la chini kabisa?

J: Shimo Lisilo na Mwisho si Kuzimu, Jehanamu, wala Ziwa la Moto. Hatujui mengi, isipokuwa ni mahali ambapo shetani yeyote hapendi kwenda. Hapa kuna anachosema Biblia kuhusu Shimo Lisilo na Mwisho: Luka 8:31 Mapepo yalimsihi Yesu asiyaamuru kwenda huko. Ufu 9:1, 20:1 Kama Mauti na Kuzimu, Shimo Lisilo na Mwisho lina ufunguo wa kufunga viumbe ndani. Ufu 9:2 Shimo Lisilo na Mwisho ni shimo lenye moshi. Ufu 9:3 Nzige maalum waliowatesa watu kwa miezi mitano walitoka kwenye Shimo Lisilo na Mwisho. Ufu 9:11 Mfalme wa nzige, malaika wa Shimo Lisilo na Mwisho ni Abadoni (Kiebrania), Apollyoni (Kigiriki). Ufu 11:7 Mnyama anayewaua mashahidi wawili anatoka Shimoni Lisilo na Mwisho. Ufu 17:8 Mnyama anayekaliwa na mwanamke anatoka Shimo Lisilo na Mwisho. Ufu 20:2 Shetani atafungwa Shimoni Lisilo na Mwisho kwa miaka 1,000. Ufu 20:3 Litatiwa muhuri kwa miaka 1,000. Ufu 20:7 Shimo Lisilo na Mwisho litakuwa gereza la Shetani.

S: Katika Ufu 9:1, nyota hii inaweza kuwa Mohammed, kama baadhi ya Wakristo wamedai?

J: Hapana, kwa sababu nzige hawa hawaui watu, na Wakristo waliathiriwa na ushindi wa Mohammed.

S: Katika Ufu 9:1-11, nzige hawa wanaweza kuwa nini?

J: Hawa hawawezi kuwa nzige wa kawaida, bali vitu ambavyo Yohana aliona kuwa na baadhi ya mfanano na nzige. Moshi ulitoka shimoni lisilo na mwisho kutia giza angani ya dunia, na kutoka kwenye moshi walikuja nzige hawa, karibu kama mlipuko wa volkeno kutoka kina cha Jehanamu. Baadhi ya chaguzi watu wamefikiria ni wanyama maalum, wageni, ndege za kivita, mashetani, au mashetani tu waliokuwa wamefungwa katika shimo lisilo na mwisho. Hebu tuangalie sifa zao, na tuone nini kinaonekana kuwa uwezekano mkubwa zaidi. Athari: Walikuwa na mikia kama nge, kuwaadhibu watu. Hawadhuru mimea yoyote, wala hawaui watu, bali wanawaadhibu watu kwa miezi mitano tu. Maonekano: Walifanana na farasi, isipokuwa na vichwa vyenye taji za dhahabu, na nyuso za wanaume. Walikuwa na kitu kama nywele za wanawake na meno ya simba. Walikuwa na kinga ya chuma (au chuma cha pua). Shirika: Kulikuwa na wengi wao, lakini wote walikuwa wakitawaliwa na mfalme, shetani aitwaye Abadoni/Apollyoni.

S: Katika Ufu 9:2-10, kwa nini nzige wangetesa watu kwa miezi mitano?

J: Maandiko hayasemi, lakini msimu wa kawaida wa vikundi vya nzige ni miezi mitano, kutoka Mei hadi Septemba.

S: Katika Ufu 9:6, inamaanisha nini kwamba watu watatafuta mauti wala hawataiona?

J: Inamaanisha kwamba, wakati huu, Mungu hataruhusu watu kutoroka ghadhabu kwa kufa.

S: Katika Ufu 9:11, ni nani Abadoni (kwa Kiebrania) au Apollyoni (kwa Kigiriki)?

J: Abadoni inamaanisha Mharibifu, au Uharibifu kwa Kiebrania. Katika fasihi fulani ya kidini ya Kiyahudi, Abadoni alikuwa mauti iliyofanywa kuwa kama mtu.

S: Katika Ufu 9:13, kwa nini sauti ilitoka kati ya pembe nne za madhabahu?

J: Pembe hapa zinaweza kumaanisha kona. Maombi ya mashahidi chini ya madhabahu katika Ufunuo 6:9-11 yaliomba haki. Kwa hivyo amri hii labda inaunganishwa na maombi yao.

S: Katika Ufu 9:13-21, Isa 11:15-16, Mto Eufrate una umuhimu gani?

J: Awali Eufrate ulikuwa mmoja wa mito minne katika Bustani ya Edeni katika Mwanzo 2:14. Ilikuwa mwelekeo ambao wavamizi wa Israeli mara nyingi walikuja, kama vile katika Yeremia 2:18. Sumeria, Babilonia, na Ashuru zilienea pande zote mbili za Mto Eufrate. Elamu na baadaye Uajemi zilikuwa mashariki yake. Jeshi la Iraq, chini ya Saddam Hussein, lilikuwa na askari takriban milioni moja. Majeshi ya Washirika pamoja na Mhimili katika Vita vya Pili vya Dunia yalikuwa jumla ya takriban milioni 70. Mao Zedong, alipoulizwa jeshi la China lilikuwa kubwa kiasi gani, alisema kwamba ukiitisha akiba zote, itakuwa takriban milioni 200.

S: Katika Ufu 9:16-17, jeshi hili la milioni 200 ni nini?

J: Yanafanana na matangi na/au bunduki kubwa za howitzer. Kuna uwezekano angalau manne. 1. Labda wanajeshi wa kimungu (mashetani) wanaoua watu. 2. Watu wa kawaida zaidi. Katika miaka ya 1960, Mwenyekiti Mao alidai kwamba kwa kuita akiba zote, China Bara peke yake ingeweza kuandaa jeshi la askari milioni 200. 3. Wanajeshi wa roboti. 4. Mchanganyiko wa hapo juu.

S: Katika Ufu 9:16-19, makundi haya ya wapanda farasi ni nini? Je wanaweza kuwa matangi na magari ya kivita, ndege, na helikopta?

J: Ufunuo hausemi kweli kwamba hawa wanaweza kuruka, lakini haupingi uwezekano huo pia. Si lazima wote wawe kitu kimoja. Kwa mfano, wanaweza kuwa mgawanyiko wa kivita na matangi, malori, magari, na pikipiki. Wanaweza pia kujumuisha roboti. Hata hivyo, haya yote ni makisio tu. Itabainika baadaye ni nini.

S: Katika Ufu 9:16-17, jinsi gani kungeweza kuwa jeshi la wapanda farasi milioni 200 duniani?

J: Hawa hawakuwa wanajeshi wa kale, wala hawakuwa wamepanda farasi wa kawaida. Kumbuka Yohana alisema aliandika aliyoyaona na kusikia. Kwa hivyo alitumia lugha yake kuelezea aliyoona. Yohana aliwaita farasi ambao walikuwa na moshi na moto ukitoka kinywani (mabomba ya moshi?). Injini za treni ziliitwa farasi wa chuma, na magari ya awali yalifikiriwa kama farasi wa kimitambo. Kwa hivyo yangeweza kuwa 'farasi' ingawa farasi wa kimitambo, si wa kibiolojia.

S: Katika Ufu 9:21, 18:23, maneno ya dhambi hizi yanamaanisha nini?

J: Neno la Kigiriki la sumu / uchawi, pharmakon, ndipo tunapata neno la Kiingereza pharmacy. Linaweza kumaanisha dawa kwa ujumla, kama zenye manufaa au sumu. Hata hivyo, katika muktadha huu dawa hizi dhahiri hazikuwa zenye manufaa. Swali hili bado liko wazi. Neno la Kigiriki la uasherati hapa, porneia, halihusu uasherati tu, bali uovu wote wa kingono.

S: Katika Ufu 10:1, ni nani malaika huyu mwenye nguvu?

J: Maandiko hayasemi kama ni mmoja wa malaika wawili (Gabrieli na Mikaeli), ambao tunajua majina yao, au mmoja wa malaika elfu kwa elfu ambao hatujaambiwa majina yao. Si Kristo anayeonekana kama malaika, ingawa, kwa sababu mbili. 1) Lugha ya Kigiriki ina maneno mawili ya 'mwingine': ya kwanza ni 'mwingine wa aina tofauti', na ya pili ni 'mwingine wa aina ile ile'. Ni neno la pili linalotumiwa hapa. 2) Katika Ufunuo 10:5-6 malaika anainua mkono wake wa kulia na kuapa kwa Mungu. Malaika aliapa kwa mtu mkubwa zaidi kuliko yeye, na Mungu hawezi kuapa kwa mtu mkubwa zaidi kuliko yeye mwenyewe, kulingana na Waebrania 6:13, kwa hivyo huyu si Kristo.

S: Katika Ufu 10:4, kwa nini Mungu 'anatutania' kwa kumwambia Yohana maneno ya ngurumo saba, lakini akamwamuru Yohana asiyaandike?

J: Huu ndio ukumbusho ulio wazi zaidi wa jambo muhimu ambalo mara nyingi linadokezwa katika kitabu cha Ufunuo: Mungu hajatuambia kila kitu bado. Hatutakuwa na kila kitu kikifaa pamoja vizuri hadi matukio haya yatakapotokea. Mungu anatoa ukumbusho sawa sana katika Danieli 12:9.

S: Katika Ufu 10:4, unafanya nini, au unapaswa kufanya nini, unapohisi Mungu hakuonyeshi kitu ambacho kinaweza kuwa muhimu sana?

J: Tunapaswa kuwa na imani kwamba Mungu atatudhihirishia tunachohitaji kujua, lakini tukielewa kwamba Mungu anaweza kuzuia kutoka kwetu mambo ambayo hatuhitaji kujua, au si manufaa kwetu kujua. Wakati mmoja mchungaji na mke wake waliniambia kwamba waliomba wakifa wafe pamoja. Miaka mingi baadaye wote wawili waliuawa katika ajali ya gari usiku. Fikiria kuambiwa, siku hiyo, kwamba wote wawili walikuwa wanarudishwa nyumbani usiku huo, lakini si kwa nyumba yao duniani. Fikiria msongo na wasiwasi usio wa lazima ambao wangehisi. Au, uwezekano zaidi, hawakuhisi chochote cha hilo, kwa sababu hawakuambiwa watafariki jioni hiyo. Tunapaswa kwa bidii kufuata kujifunza yote ambayo Mungu anataka tujifunze. Lakini hatupaswi kupoteza muda kujifunza anachotaka tusifahamu.

S: Katika Ufu 10:5 na Dan 12:7, malaika akiinua mkono wake wa kulia na kuapa una umuhimu gani?

J: Baadhi ya unabii una masharti. Kama watu watatubu basi maafa hayatatokea, nk. Hata hivyo, kuapa huku kunaonyesha hakuna hata kitu kimoja cha masharti kuhusu unabii huu.

S: Katika Ufu 10:6f, kuna nini cha kuvutia kuhusu msemo huu mwishoni?

J: 'Hakutakuwa na ucheleweshaji zaidi' inaonyesha kwamba sasa mambo yanakaribia kuanza kutokea kweli. Nahau hii ya Kigiriki inamaanisha 'Hakutakuwa na ucheleweshaji zaidi', lakini kihalisi inamaanisha 'Hakutakuwa na muda zaidi'.

S: Katika Ufu 10:7, je ni Gabrieli anayepiga tarumbeta?

J: Biblia haielezi kamwe anayepiga tarumbeta, malaika tu. Wimbo wa kilimwengu 'Macho ya Texas' unaonekana kuwa chanzo cha wazo kwamba Gabrieli anapiga tarumbeta.

S: Katika Ufu 10:8-9, je kitabu kidogo hapa kweli ni 'Sayansi ya Kimungu' na Mary Baker Eddy wa madhehebu ya Christian Science, kama Science and Health (uk.558-559) inavyosema?

J: Hapana, ingawa baadhi ya watu wangeweza kuona ufanani, kwa kuwa kilimtia Yohana uchungu tumboni. Kwa njia isiyokusudiwa, ni jaribu kuhusisha kitabu hiki na madhehebu ambayo yana mafundisho yanayoonekana mazuri, lakini yanasababisha matokeo mabaya. Hata hivyo, madhehebu si mwelekeo wa kifungu hiki. Hii inahusu hukumu ya Mungu inayokuja, ambayo ilisikika vizuri kwa Yohana mwanzoni, lakini kisha ilikuwa na ladha ya uchungu.

S: Katika Ufu 10:9-10, kula kitabu kinachoonja kwa utamu kinywani mwa Yohana lakini ni kichungu tumboni mwake kuna umuhimu gani?

J: Ezekieli pia alipewa kula gombo katika maono katika Ezekieli 3:1-3. Katika hali yake gombo pia lilionja tamu, kama asali, ingawa lilikuwa limejaa maombolezo, majonzi, na ole. Baadhi ya mambo yanasikika mazuri na matamu unapoyajifunza kwanza, lakini yanapofikiriwa zaidi, yanaweza kuwa na ladha ya uchungu. Baadhi ya mambo Yohana alisikia yalionekana mazuri, lakini aligundua mambo ya kutisha ambayo dunia ingepitia kwanza.

S: Je Ufu 11 kwa kiasi kikubwa ni ya kihalisi au ya kiishara?

J: Ni ya kihalisi. Wanaodai ni ya kiishara kwa kiasi kikubwa wana ugumu wa kuamua maana ya ishara hizo. Kama Mungu alitoa kitu kama ishara ambacho hakuna aliyeelewa, basi ujumbe haukuwasilishwa. Jambo rahisi ni tu kusoma sura kihalisi, kama Wakristo wa mapema walivyofanya kwa mashahidi wawili.

S: Katika Ufu 11:1, kupima Hekalu la Mungu kuna umuhimu gani?

J: Wamiliki wa mali wangepima wanachomiliki, lakini hawangepima wasichomiliki. Hii pia inamaanisha kwamba ni hekalu la kweli, la halisi lenye vipimo halisi. Vipimo halisi pia vinatumika katika Ezekieli 40:3-48:35. Haina mantiki kutafsiri hii kama sitiari.

S: Katika Ufu 11:2, kukanyagwa / kupondwa kunamaanisha nini hapa?

J: Kumbuka kwamba Mpinga Kristo ataanzisha sanamu hekaluni na ataabudiwa huko. Kwa hivyo unao watu wanaokuja hapa kuabudu ambao si waabudu wa Mungu wa kweli. Kumbuka kwamba unasema 'kukanyagwa' hapa, si 'kuharibiwa'. Lakini inamaanisha kwa kiasi fulani kitu kisichopaswa kutokea, na watu wakienda mahali wasipaswi kwenda. Mitazamo miwili ya kukanyagwa ni mateso na ukengeufu. Nitapendekeza pia mtazamo wa tatu, ambao uko kati ya miwili ya kwanza. Mchanganyiko wa Kimuktadha (Contextualized Syncretism): watu watakaosema wao ni Waislamu au Wahindu, wanaoamini kwamba Mohammed, Quran au maandiko ya Kihindu yanatoka kwa Mungu wa kweli, lakini wanasema pia wanafuata Yesu kama Masihi. Watu hawa wanafikiri wana haki ya kuwa huko, ingawa kwa macho ya Mungu hawana, na wana nguvu ya kukalia mahali hapo bila kusimamishwa.

S: Katika Ufu 11:2, mji mtakatifu unaokanyagwa kwa miezi 42 ni nini?

J: Huu si mji wa zamani wa Kiyahudi wa Yerusalemu, ambao ulikwisha kuharibiwa. Si Yerusalemu ya mbinguni ya siku zijazo kwa sababu haina hekalu ndani yake na, kamwe haitakanyagwa. Badala yake huu ni mji uliojengwa upya wa Yerusalemu uliopo katika nyakati za mwisho.

S: Katika Ufu 11:2, kukanyagwa kwa Yerusalemu kwa miezi 42 kunaweza kumaanisha wakati kati ya Hejira ya Mohammed na ufunuo wa Bab mwaka 1260 wa Hijria (1844 BK), kama Wabaha'i wanavyofundisha?

J: Hapana. Abdu'l-Baha anadai kwamba kwa kuwa siku ni (inayodaiwa) daima mwaka, hiyo ni miaka 1,260. Lakini fikiria hili: kama siku hapa kweli ilimaanisha siku, Mungu angeweza vipi kuwasilisha hili kwa njia wangelikubali? Hapana, hakuna sababu ya kutilia shaka kwamba siku zinamaanisha siku hapa. Zaidi ya hayo, kama miezi 42 ilikuwa wakati ambapo Wasio wa Kiyahudi walikuwa wakikanyaga mji mtakatifu, basi tafsiri hii ingemaanisha kwamba Mohammed huko Madina, na Mohammed baadaye huko Makka ilijumuishwa katika wakati ambapo mji mtakatifu ulikuwa ukikanyagwa. Kwa kweli Ufunuo 11:2 unahusiana na mada ile ile kama Danieli 12:6.

S: Katika Ufu 11:2, miaka mitatu na nusu ina umuhimu gani?

J: Ni miaka ile ile mitatu na nusu iliyotajwa kama nusu ya mwisho ya kipindi katika Danieli 9:27. Hizi zingekuwa miaka ya siku 360.

S: Katika Ufu 11:3-12, mashahidi wawili wanaweza kuwa Mohammed na 'Ali kama Wabaha'i wanavyosema?

J: Hapana kwa sababu kumi na moja zifuatazo. 1. Ufu 11:3 unasema watatabiri kwa siku 1,260. 2. Ufu 11:5 unasema kama mtu yeyote atajaribu kuwadhuru, moto utawateketeza maadui zao. Mohammed alitiwa sumu (lakini karibu alinusurika), na 'Ali aliuawa na Muislamu. 3. Ufu 11:6 Manabii wawili wanaweza kufunga anga ili isinyeshe mvua. Mohammed hakuwahi kudai kufanya hivyo, wala 'Ali. 4. Ufu 11:6 Mohammed na 'Ali hawakugeuza maji kuwa damu. 5. Ufu 11:7-8 Mohammed hakuuawa kwa nguvu, na katika hali zote mbili miili yao haikuwekwa wazi hadharani kwa udhalilishaji. 6. Ufu 11:8 Miili yao haikuwekwa mitaani ya mji mkubwa. 7. Ufu 11:9 Kila mtu hakutazama miili yao iliyokufa na kukataa kuwazika. Mohammed hasa alizikwa haraka sana na wafuasi wake. 8. Ufu 11:10 Ni nani alituma zawadi nyingi Mohammed na 'Ali walipouawa? 9. Ufu 11:11 Hakuna msingi wa kusema Mohammed au 'Ali walifufuliwa tena maishani. 10. Ufu 11:12 Waislamu kamwe hawasemi kwamba Mohammed na 'Ali walipaa mbinguni katika wingu. 11. Ufu 11:13 Hakukuwa na tetemeko kali la ardhi Mohammed au 'Ali walipoondoka duniani katika wingu lisilokuwepo.

S: Katika Ufu 11:3-12, mashahidi wawili ni nani?

J: Kuna mitazamo mitano, lakini miwili ya mwisho ni karibu haiwezekani. 1. Eliya na Musa wote wawili walikuwa na miujiza kama hii. Eliya aliomba mvua isinyeshe kwa miaka mitatu na nusu katika 1 Wafalme 17:1,7; 18:1; Yakobo 5:17. Musa alibadilisha maji kuwa damu katika Kutoka 7:17-21. 2. Henoko na Eliya wote wawili hawajaonja mauti bado. Tertullian (198-220 BK) katika Risala kuhusu Nafsi sura 50 uk.227-228 alishikilia mtazamo huu. 3. Watu wawili ambao hawajazaliwa bado. 4. (si jibu) Vikundi viwili vya watu. 5. (si jibu) Kanuni mbili, kama sheria na manabii. Hii haijawahi kufikirika na Mkristo yeyote wa mapema.

S: Katika Ufu 11:3-12, mashahidi wawili wanatabiri kwa nusu ya kwanza ya wiki ya sabini ya Danieli au nusu ya pili?

J: Ingawa Maandiko hayasemi wazi, inataja hili baada ya Wasio wa Kiyahudi kukanyaga mji kwa miezi 42. Hii ingeonyesha ingekuwa wakati wa nusu ya mwisho ya wiki ya sabini ya Danieli.

S: Katika Ufu 11:10, kutumana zawadi kuna umuhimu gani?

J: Kuna uwezekano angalau tatu. 1. Inaweza kuwa ubadilishanaji wa zawadi wa mara moja kuadhimisha mashahidi waliouawa. 2. Inaweza kuwa likizo mpya kabisa, iliyoanzishwa na mamlaka ya wakati huo, kuadhimisha kifo cha mashahidi wawili. 3. Inaweza tu kutokea sambamba na likizo iliyopo ambapo watu hubadilishana zawadi. Likizo tatu ambazo watu hubadilishana zawadi ni: Krismasi, Divali/Deepawali - sherehe ya taa ya siku tano ya Kihindu, na Eid al-Adha katika Uislamu ambapo watu hubadilishana zawadi kuadhimisha jinsi Ibrahimu alivyokaribia kumtoa mwanawe dhabihu.

S: Je Ufu 11:12-13 ulitimizwa na tetemeko la ardhi huko Shiraz Mohammed al-Bab alipouawa kama Wabaha'i wanavyofundisha?

J: Hapana. Kwanza kabisa, sijapata ushahidi wowote wa tetemeko la ardhi huko Shiraz wakati huo. Pili, kama Wabaha'i wanataka kufanya Ufunuo 11 uhusu Mohammed na 'Ali, kisha wanabadilisha mada hadi kwa Bab katika Ufunuo 11:12-13, hawawezi kuwa na keki yao na kuila pia. Tetemeko la ardhi lilitokea baada ya mashahidi wawili walifufuliwa tena maishani. Mohammed na 'Ali waliishi takriban mwaka 632 BK, Bab alikuja takriban 1844 BK, na miaka 1200 si mara moja baada ya hayo. Bab alikuwa mmoja wa mashahidi wawili au la. Kama hakuwa, basi ni kupotosha Biblia kuchukua mstari huu peke yake na kusema unahusu Bab.

S: Katika Ufu 11:13, ni mji gani mji mkubwa?

J: Hii karibu bila shaka ni Yerusalemu, ambapo Bwana wetu alisulubishwa. Hata hivyo, baadhi wanafikiri hii inaweza kuwa si mahali halisi pa kijiografia pa mji mmoja bali miji yote iliyompinga Bwana kupitia historia.

S: Katika Ufu 11:14-15, je Mohammed ndiye ole wa kwanza, na Bab ndiye ole wa pili, kama Some Answered Questions uk.56-57 unavyosema?

J: Wabaha'i wanaweza kusema Mohammed ni ole wa kwanza kama wanataka, lakini sidhani wangetaka kusema hivyo, kama wangesoma ole wa kwanza kweli ulikuwa nini. Ole wa kwanza, tarumbeta ya tano, unaelezwa kwa kina katika Ufunuo 9:1-12. Nzige wa kishetani kutoka shimoni lisilo na mwisho wanaumiza wasioamini duniani. Wanawatesa kwa miezi mitano. Itakuwa na maumivu makubwa kiasi kwamba watu watataka kufa, lakini mauti itawakimbia. Ole wa pili, tarumbeta ya sita, ni pale malaika wanne kwenye Mto Eufrate wanapoachilia majeshi 200,000,000 ya wapanda farasi kuua theluthi moja ya wanadamu. Je Wabaha'i kweli wanataka kusema Bab aliachilia nguvu zilizoua theluthi moja ya wanadamu?

S: Katika Ufu 11:15, je huyu ni malaika yule yule kama katika Ufu 10:1-10?

J: Labda si, kwa sababu malaika wa saba katika Ufunuo 11:15 alikuwa na tarumbeta. Kumbuka, Mungu ana angalau elfu kumi mara elfu kumi (10,000 mara 10,000) za malaika, na Mungu alikuwa na wengi wa kuchagua.

S: Katika Ufu 11:18f, je Mungu yuko dhidi ya wachafuzi wote?

J: Hapana. Fanya kama kwamba, kwa sasa, uchafuzi wote ulikuwa dhambi. Kwa kuwa kutumia umeme kunasababisha uzalishwe, na katika hali nyingi kuzalisha umeme husababisha uchafuzi, matumizi yote ya umeme yangekuwa dhambi. Je unatumia joto? Kuendesha au kupanda magari, meli za mafuta au magari yanayotumia mafuta yote yangekuwa dhambi. Hata hivyo, hata farasi huchafua jiji, na wanatoa gesi za methane angani. Hatuwezi kujibu swali hili kwa uzito hadi tujue dhambi ni nini. Dhambi ni kukosa lengo, wakati moyo, maneno, au matendo yako si yanayotakiwa na Mungu. Uchafuzi fulani si dhambi. Kwa muhtasari, Wakristo wanapaswa kutaka kupunguza uchafuzi wote, hasa wa aina zinazohusika zaidi. Hata hivyo, Wakristo wanapaswa pia kuwa na akili.

S: Katika Ufu 11:18f, kwa nini Mungu anawaangamiza wanaoiharibu dunia, kwa kuwa Yeye pia huangamiza?

J: Dunia yote ni ya Bwana (Zaburi 24:1) na ni nani sisi kumwambia Mungu afanye nini na vitu vyake? Mungu ametoa wakati kwa kila kitu cha kimwili, na Mungu anaweza kuangamiza vitu vyake kwa wakati Wake; si haki yetu. Hata hivyo, Mungu alimpa binadamu kazi, kutawala juu ya dunia, katika Mwanzo 1:26,28 na kuitunza Bustani ya Edeni katika Mwanzo 2:15. Lakini badala ya kutunza dunia, kwa vizazi vijavyo, watu wameinyonya dunia kwa faida yao binafsi, wakiiacha sehemu zake zikiwa zimeharibiwa na zenye sumu kwa wale watakaokuja baadaye.

S: Katika Ufu 11:18f, je Wakristo wanapaswa kulinda mazingira?

J: Ndiyo, ingawa wakitambua kwamba watu ni muhimu zaidi kuliko wanyama, na bila kuchukua hatua za mbali na za ajabu. Tangu Adam tumekuwa kwa kiasi fulani watunzaji wa sayari tunayoishi. Ingawa hatujui tutakuwa hapa kwa muda mrefu kiasi gani, wakati tuko hapa hatupaswi kuiharibu au kuitia sumu. Mnamo Februari 8, 2006, viongozi 85 wa kiinjilisti, wakiwemo Rick Warren, walichapisha tangazo la ukurasa kamili katika New York Times wakisema tunapaswa kufanya zaidi kusimamisha ongezeko la joto duniani.

S: Katika Ufu 11:19, 15:5, je hii ni Sanduku lile lile la Agano katika Agano la Kale, na kwa nini linaonekana hapa?

J: Inawezekana. Hatujui kilichotokea kwa sanduku, Wababilonia walipoharibu hekalu. Kwa upande mwingine, sanduku la Agano la Kale linaweza kuwa nakala, na sanduku hili ndilo la asili, Mbinguni. Musa aliambiwa jinsi ya kufanya kila kitu kwenye Mlima Sinai, na Waebrania 8:5 inataja kwamba ilikuwa muhimu kwa Musa kufanya kila kitu kulingana na mfano aliouona mlimani. Unapouona sanduku hapa unafikiria uendelezaji wa mpango wa Mungu. Waisraeli waliondoka Misri takriban mwaka 1445 KK, na kutoka hapo hadi dhiki hadi mbinguni, sanduku lipo. Ufunuo 10 na 11 ni wa wasiwasi kiasi fulani, lakini Ufunuo 11:19 unaonyesha kwamba mpango wa Mungu ni jambo thabiti tunaloweza kulitegemea.

S: Katika Ufu 12, kuna mfanano wowote na hadithi za kipagani?

J: Kuna hadithi chache zenye mfanano fulani. Kulingana na hadithi za Kigiriki, nyoka Python alimfuatia mungu wa kike Leto alipokuwa karibu kuzaa mungu Apollo ili amle. Kisiwa cha Delos kiliwapokea, na siku nne baada ya Apollo kuzaliwa alimuua Python. Ufunuo hauna chochote kuhusu mtoto Yesu akimuua Shetani ingawa. Kulikuwa na hadithi zenye mfanano fulani katika hadithi za Kimisri na Kibabilonia pia. Katika historia ya Roma takriban mwaka 83 BK, mtoto wa miaka kumi wa Mfalme Domitiani na mke wake Domitia Longina alipokufa, sarafu za Domitia zilitengenezwa kama 'Mama wa Kaisari wa Kimungu'. Sarafu nyingine inaonyesha mtoto akicheza na nyota saba (labda sayari saba zinazojulikana).

S: Katika Ufu 12:1,5, mwanamke ni nani, na mtoto ni nani?

J: Maandiko hayasemi moja kwa moja. Hapa kuna uwezekano tatu wa kuzingatia na vidokezo kumi na viwili. Baada ya kila kidokezo kuna mistari inayowezekana. Kisha tutaona jibu linaloelekea zaidi.

1. Maria na Yesu. Lakini kama huyu alikuwa Maria tu, basi ni nani watoto wengine wa Maria katika Ufunuo 12:17?

2. Waamini wa Agano la Kale na waamini wa Agano Jipya. Yohana anaandika kwa bibi wa kimungu na uzao wake katika 2 Yohana 1,5.

3. Waamini katika kanisa la Agano Jipya, na waamini baada ya rapture.

Vidokezo kumi na viwili:

Ufu 12:1 - Jua, mwezi chini ya miguu yake na taji ya nyota 12. (Mwa 37:9-10) (Nyota 12 zinamaanisha Israeli)

Ufu 12:2 - Mwanamke mjamzito karibu kuzaa.

Ufu 12:4 - Shetani karibu kumuua mtoto. (Mt 2:16-18)

Ufu 12:5 - Mwana atatawala mataifa kwa fimbo ya chuma. (Zab 2:9 na Ufu 2:26-28)

Ufu 12:5 - Mtoto alinyakuliwa juu kwenye kiti cha enzi cha Mungu. (Kupaa? Rapture?)

Ufu 12:6 - Mwanamke alihifadhiwa jangwani. (Kut 19:4; Kum 32:11. Israeli, Maria/Yosefu/Yesu jangwani? Mustakabali?)

Ufu 12:13 - Shetani alimfuatia mwanamke duniani.

Ufu 12:15 - Alijaribu kumzamisha mwanamke kwa maji.

Ufu 12:16 - Ardhi ilifunguka na kumeza maji. (Inasikika kama Bahari Nyekundu, SI Maria/Yesu. Inaweza kuwa katika siku zijazo?)

Ufu 12:17 - Mwanamke alikuwa na uzao mwingine, wale wanaomtii Mungu. (Kidokezo hiki ni kigumu kufanana na mtoto kuwa waamini baada ya rapture.)

Ufu 12:17 - Joka alikasirishwa na mwanamke.

Ufu 12:17 - Joka alienda kufanya vita dhidi ya uzao mwingine wa mwanamke. (si Waisraeli.)

Jibu: Ufunuo 12:1,5 haitoi rejeleo kwa tukio lolote moja la kihistoria la zamani kwani hakuna tukio moja linalofaa kila undani. Badala yake Ufunuo 12:1,5 ni ukumbusho wa wakati unaofaa, wa mada inayorudiwa ya ulimwengu: mama na mtoto watatoroka joka. Kutoka kwa waamini wa Agano la Kale alikuja kanisa, na kutoka kwa mwamini mmoja wa Kiyahudi, Maria, alikuja Yesu. Muhimu zaidi, kutoka kwa ushuhuda wa zamani wa kanisa watakuja wale watakaomwamini wakati wa dhiki.

S: Katika Ufu 12:1, je mwanamke anaweza kuwakilisha kupaa kwa mwili wa Maria Mbinguni?

J: Hapana, kwa sababu bila kujali kama Maria anawakilishwa hapa au la, mwanamke kamwe hakwenda Mbinguni. Ni mtoto aliyenyakuliwa Mbinguni, si mama, katika Ufunuo 12:5. Ingawa swali hili si jambo kuu, katika historia kumekuwepo na mwelekeo wa kukosea kuchukua sifa na ibada kwa Kristo na kuzitumia kwa Maria. Tuna mkombozi na mpatanishi mmoja tu, naye ni Yesu, si Maria.

S: Katika Ufu 12:1, je mwanamke ni sheria ya Mungu chini ya Mohammed, na mtoto wa kiume ni sheria mpya ya Mungu chini ya Baha'u'llah kama Wabaha'i wanavyofundisha?

J: Hapana. Wabaha'i pamoja na Waislamu hawakubali mamlaka leo ya Kristo katika Ufunuo 12:10, kwa sababu wanafikiri maneno Yake yameharibiwa. Hawashindi mnyama kwa damu ya Mwana-Kondoo katika Ufunuo 12:11. Laiti wangeelewa umuhimu wa damu ya Mwana-Kondoo!

S: Katika Ufu 12:3, je joka kubwa jekundu lilikuwa Nasaba mbaya ya Umayyad (Abu Bakr, Umar, Uthman, Muawiyah, nk.) ambao walikuwa na milki saba: Roma karibu na Dameski, Uajemi, Arabia, Misri, Afrika, Hispania, na Waturuki wa Transoxania kama Wabaha'i wanavyofundisha?

J: Hapana. Wanasema vichwa kumi vilikuwa makamanda kumi: kuanzia na Abu Sufyan, na kumalizia na Marwan. Pia wanakubali kwamba kuna watu zaidi ya kumi, lakini kwa kuwa kuna Muawiyah wawili, Yazid watatu, Walid wawili, na Marwan wawili, ukihesabu majina bila kurudiwa, inafika kumi! Kwa kweli, joka ni Shetani, kwa sababu Ufunuo 12:10 unamwita joka mshtaki wa ndugu zetu. Joka anawaandama Kristo na Wakristo, kwa sababu Ufunuo 12:10 unasema kuhusu mamlaka ya Kristo wa Mungu. Kumbuka kwamba mwanamke alitunzwa na Mungu kwa siku 1,260. Sasa jinsi gani angeweza kutunzwa kama Waumayyad walikanyaga mahali patakatifu kwa siku 1,260?

S: Katika Ufu 12:3, ni nani joka huyu?

J: Ufunuo unasema wazi kwamba huyu ni Shetani katika Ufunuo 12:9 na 20:2.

S: Katika Ufu 12:4, theluthi moja ya nyota zinazoanguka angani zina umuhimu gani?

J: Wakristo wengi wanafasiri hii kama theluthi moja ya malaika Mbinguni. Waliondoka mahali pao ili kumfuata Shetani na kuanguka na kuwa mashetani. Malaika pia wanaitwa nyota na Mungu katika Ayubu 38:7.

S: Katika Ufu 12:6, je jangwa linalotajwa hapa ni mahali pa kimwili?

J: Ingawa inawezekana, si lazima iwe hivyo. Mambo mawili ya kuzingatia kuhusu jangwa: 1. Kwa Wayahudi, jangwa halikuwa mahali pa ukame pa kutisha, bali mahali pana pa utulivu ambapo mtu angeweza kutafuta makimbilio. 2. Katika Ufunuo 12:6, mwanamke alikimbia jangwani kwa madhumuni ya Mungu kumtunza.

S: Katika Ufu 12:7, Dan 10:13,21; 12:1, na Yuda 9, tunajua nini kuhusu Mikaeli?

J: Mikaeli ni mkuu wa malaika Mbinguni. Pia ametajwa katika Danieli 12:1 na Yuda 9 kama malaika anayepigana na kugombana na ibilisi. Kinyume na Mashahidi wa Yehova wanavyofundisha, Mikaeli hawezi kuwa Kristo, kwa sababu: 1. Hatupaswi kuabudu malaika (Wakolosai 2:18; Ufunuo 22:8,9), na Mikaeli ni malaika. 2. Hatupaswi kuabudu viumbe (Warumi 1:25), na Mikaeli ni kiumbe, kwa kuwa yeye ni malaika. Danieli 12:1 inataja kwamba Mikaeli ni mkuu anayewatetea wana wa Israeli. Danieli 10:13,21 inataja kwamba mkuu [malaika] Mikaeli alisaidia malaika mwingine dhidi ya mkuu [shetani] wa Uajemi.

S: Katika Ufu 12:7, vita hii ilitokea lini au itatokea lini?

J: Huenda ilikuwa tukio la zamani au tukio la siku zijazo. Kama ilikuwa tukio la zamani, labda ilitokea kabla ya jaribu katika Bustani ya Edeni. Kama ni tukio la siku zijazo, msemo 'muda wake ni mfupi' unamaanisha wakati mara moja kabla ya dhiki.

S: Katika Ufu 12:7, kwa kuwa Mbinguni ni kamili, kwa nini vita vilizuka Mbinguni?

J: Angalia swali la awali kwa wakati vita hii ilitokea/itatokea. Mambo mawili ya kuzingatia katika jibu: 1. Haisemi kwamba Shetani na malaika wake waliingia Mbinguni baada ya kuanguka. Badala yake, labda walikuwa Mbinguni walipoanguka, na hii inarekodi wao wakifukuzwa Mbinguni. 2. Kuna mbingu tofauti, na haijatajwa ni karibu kiasi gani na kiti cha enzi cha Mungu walikuwa tukio hili lilipotokea.

S: Katika Ufu 12:7-12, ni mapigano gani ambayo Biblia inarekodi malaika wakipigana?

J: Mapigano yote yaliyorekodiwa kati ya malaika na ibilisi yanamhusu Mikaeli.

Yuda 8-9: Mikaeli alishindana na kugombana na ibilisi kuhusu mwili wa Musa.

Danieli 10:12-14: Gabrieli alipingwa na kucheleweshwa katika kuleta ujumbe kwa Danieli kwa sababu Mkuu wa Uajemi alimpinga. Lakini Mikaeli alikuja na kumsaidia Gabrieli.

Ufunuo 12:7-12: Mikaeli na malaika wake walipigana dhidi ya joka na malaika wake.

Danieli 12:1-5: Wakati wa nyakati za mwisho Mikaeli, anayewalinda watu wa Mungu, atasimama.

S: Katika Ufu 12:7-9, je Mikaeli anaweza kuwa malaika aliyeanguka?

J: Hapana. Kwanza mwongozo fulani kuhusu makisio ya Kikristo, kisha jibu. Makisio ya Kikristo: Ufunuo ni moja ya vitabu vya Biblia vinavyofurahisha zaidi kukisia. Lakini tunapaswa kuelewa kwamba makisio fulani si chochote zaidi ya jaribu. Nimefundisha kitabu hiki mara kadhaa, na ninafuata kanuni mbili. Ninahakikisha kubainisha kwamba makisio yangu si Neno la Mungu, ili nisiasi 1 Wakorintho 4:6. Pia, Mungu anasema mengi sana katika kitabu cha Ufunuo, ningejisikia hatia nikitumia muda mwingi kwenye Ufunuo usiosema badala ya kufundisha yote ambayo Ufunuo unasema. Jibu: Haiwezekani hata kidogo hii iwe Mikaeli. Mikaeli na malaika wake walipigana dhidi ya joka na malaika wake. 'Walipoteza' mahali pao mbinguni, 'wao' inahusu joka na malaika wake. Mstari 9 unafanya wazi kabisa kwamba ilikuwa joka aliyetupwa duniani, pia anaitwa Ibilisi au Shetani. Kuanguka kwa Shetani pia kunajadiliwa katika Ezekieli 28:11-17 na Isaya 14:12-15.

S: Katika Ufu 12:11, jinsi gani watakatifu wanamshinda Shetani kwa damu ya Mwana-Kondoo?

J: Hii inaonyesha tofauti kati ya nguvu na mamlaka. Skauti mmoja wa jeshi anaweza kuua idadi kubwa ya adui kama akitumia redio kuwasiliana ni wapi washambuliaji walenge mabomu yao. Damu si ya uchawi, wala haina nguvu za siri za kuua wala matumizi ya kijeshi. Badala yake, damu ya Yesu inatupa haki ya kumwita Yeye. Kwa kuwa Mungu hawezi kusema uongo, na Mungu aliahidi kusikia maombi yetu, tuna mamlaka, iliyotolewa na neema ya Mungu, ya kumshinda Shetani.

S: Katika Ufu 12:15-16, mafuriko na ardhi vina umuhimu gani?

J: Jibu la hakika kwa hili ni labda moja ya maswali magumu zaidi ya Biblia. Hapa kuna mitazamo miwili: Mateso: Kwa kuwa udanganyifu hufanywa kwa mdomo, hii inaweza kuwa jaribio la kuharibu kanisa kupitia mateso. Hii inadhani mtoto katika ishara hii ni Wakristo, au Wakristo wakati wa dhiki. Tukio la Dhiki la Siku Zijazo: Hii inaweza kuwa tukio la kishetani lisilo la kawaida la siku zijazo au tu mateso ya siku zijazo.

S: Katika Ufu 13, kwa nini Shetani na watu waovu wamekusudia sana kuwatesa waamini kupitia zama?

J: Shetani anaelekea maangamizi, naye anajua hilo; anajua kwamba ana muda mfupi tu (Ufunuo 12:12). Ni kana kwamba anataka kuwachukua wengine wengi kadiri awezavyo pamoja naye. Kama atamuua Mkristo, basi Mkristo huyo hawezi tena kushuhudia kwa ajili ya Kristo duniani, lakini hiyo ni faida ya pili. Faida ya kwanza ni kuvunja moyo wengine wasifikirie Kristo kwa sababu ya gharama. Pia anataka kuibia waamini furaha wanayoweza kuwa nayo katika Kristo.

S: Katika Ufu 13:1-10, ni nani au nini Mnyama wa Bahari?

J: Subiri na uone! Maandiko hayataji hapa maalum. Kama waamini wa Agano la Kale walikuwa na vipande vingi lakini si picha kamili ya Kristo, sisi leo tuna vipande vingi lakini si picha kamili ya Nyakati za Mwisho. Mitazamo ya Mnyama wa Bahari inategemea jinsi mtu anavyochukua neno 'Bahari' kihalisi. Kihalisi: Kiumbe cha kishetani, kikundi cha mashetani, au kikundi cha watu kinachohusiana kwa njia fulani kihalisi na bahari. Ishara: Kama Bahari inawakilisha watu na mataifa, shirika linaloibuka kutoka mataifa mengi na lugha nyingi. Baadhi wanaona ni mnyama ule ule katika Danieli 7:2. Mnyama awali alitoka shimoni kulingana na Ufunuo 11:7 na 17:8.

S: Katika Ufu 13:6, kwa nini Mungu angemruhusu kwa makusudi kiumbe kimkufuru, kwa kuwa Mungu hakutaka hili na ana nguvu za kukisimamisha?

J: Ingawa watu wachache wenye msimamo mkali wanaweza kusema kwamba kila kinachotokea kinatakiwa na Mungu kama sehemu ya 'mapenzi yake ya siri', hiyo inaonekana mbali na tabia ya kweli ya Mungu. Angalau kwa muda, Mungu anaruhusu mambo ambayo si tu hayatakiwi Naye, bali yanaumiza moyo Wake. Baadhi ya mifano iko katika Mathayo 23:37-39, Luka 19:41-44, na Yeremia 19:5; 32:35. Kama Francis Schaeffer alisema: 'Tunaweza kumtukuza Mungu, na Agano la Kale na Jipya vinasema kwamba tunaweza hata kumhuzunisha Mungu. Hiyo ni ajabu.'

S: Katika Ufu 13:6, jinsi gani mnyama anaweza kumkufuru/kumsingizia hema la mbinguni na wale wanaokaa huko?

J: Kuna toleo tofauti la maandishi linaloelekea kusoma ama 'hema la mbinguni na wale wanaokaa huko', au 'wale wanaokaa ndani ya hema la mbinguni'. Pamoja na kumsingizia Mungu, mnyama anadharau mbinguni na wale wanaoishi raha huko.

S: Katika Ufu 13:7,13-15, jinsi gani mnyama anafanya vita na kuwashinda waamini, kama mwanamke atalindwa kutoka kwa joka kwa kukimbia jangwani katika Ufu 12:6,14,16?

J: Kwanza kabisa, msemo 'kufanya vita' si lazima umaanishe vita vya kijeshi, bali kuwatesa na kuwaua waamini. Watu wengi wameuawa na serikali, nje ya vita, kama waliokufa vitani. Pili, Ufunuo 12 unasema tu kwamba mwanamke atalindwa. Lakini Ufunuo 12:17, kama Ufunuo 13:7, unasema joka atafanya vita dhidi ya uzao wa mwanamke, yaani waamini wakati huo. Baadhi wanaona kwamba Wakristo walionyakuliwa wanalindwa dhidi ya mateso haya. Lakini wale wanaokuwa Wakristo baada ya rapture watalazimika kukimbia.

S: Katika Ufu 13:8, jinsi gani mtu yeyote anaweza kulaumiwa kwa kuabudu mnyama, kwa kuwa wote ambao hawajaandikwa katika kitabu cha uzima cha Mwana-Kondoo wanapaswa kumuabudu mnyama?

J: Hoja hii inatokana na imani ya majaliwa (fatalism) ya Kikristo. Hawapaswi kumuabudu mnyama, lakini Mungu anajua watu watafanya wasichopaswa kufanya. Mifano inayofanana ya Mungu kujua watu watafanya mambo wasiyopaswa kufanya ni Mafarisayo wakikataa kusudi la Mungu kwa nafsi zao wenyewe katika Luka 7:30, na wafanyakazi wa Mungu wanaohimizwa wasipokee neema ya Mungu bure katika 2 Wakorintho 6:1.

S: Katika Ufu 13:11-12, kwa nini mnyama wa ardhi ana mfanano wa juu juu na mwana-kondoo?

J: Hii ni kwa ajili ya udanganyifu. Katika historia yote Shetani amewadanganya wengi kwa kudai kuheshimu Kristo. Ingawa wakomunisti wamedharau Kristo, Wakristo wa kiliberali wanaodaiwa, Waislamu na Kanisa la Kikatoliki jeuri la Enzi za Kati wote walidai kumheshimu Kristo.

S: Katika Ufu 13:11-15, ni nani au nini Mnyama wa Ardhi?

J: Maandiko hayasemi. Hii inaweza kuwa kiumbe kimoja, mtu mmoja, kikundi cha viumbe, au kikundi cha watu. Mnyama wa Ardhi anaweza kuwa na uhusiano maalum na ardhi, na/au kuwa kitu kinachopingana na Mnyama wa Bahari.

S: Katika Ufu 13:16-18, je kulikuwa na mfano wowote wa kihistoria wa mtawala kuweka alama kwa watu?

J: Ndiyo, katika Vita vya Pili vya Dunia Wayahudi katika bara la Ulaya walipaswa kuvaa nyota ya njano, ingawa haikuchomwa kwenye ngozi. Wakati wa Wamakabayo, 3 Makabayo 2:29 unasema kwamba mtawala wa Kimisri Ptolemy IV Filopator aliwachora tatoo ya jani la ivy Wayahudi wote waliokubali kumtumikia. Hiyo ilikuwa ya kudhalilisha kwa sababu jani la ivy lilikuwa ishara ya mungu wa Kigiriki wa divai.

S: Katika Ufu 13:16-18, 666 ina umuhimu gani?

J: Maandiko hayasemi. Mtazamo mmoja unaowezekana, ulioenezwa mapema kama mwaka 1973 katika filamu ya Kikristo 'Mwizi Usiku' ni kwamba ni nambari ya kompyuta iliyochapishwa kwenye ngozi. Mtazamo wa pili ni kwamba inaweza kuwa chip ya kompyuta, iliyopachikwa chini ya ngozi, yenye habari zetu za kibinafsi. Leo Uswidi watu wana chaguo la kulipa pesa chache kuwa na chip iliyopachikwa ambayo wanaweza kuitumia kwa utambulisho. Maandishi ya Ephraemi Rescriptus yana 616 badala ya 666 katika Ufunuo. 'Neron Caesar' ingefanana na 666 tu ukibadilisha C na Q. 'Nero Caesar' inafanana na 616 ingawa. Irenayo anataja kubadilisha kutoka 666 hadi 616 kama uzushi wa udanganyifu.

S: Katika Ufu 13:16-18, kwa nini '666' na si nambari nyingine?

J: Maandiko hayasemi. Kuna nadharia mbalimbali, kama vile kwamba '666' inakosa ukamilifu kama '777', kwamba '666' ni nambari ya wanadamu, au kwamba '666' ni nambari ya mtu maalum. Kwa kuvutia, kama ukijumlisha thamani ya herufi za Yesu, Iesous kwa Kigiriki, inafika 888.

S: Katika Ufu 13:16-18 na Ufu 14:9-11, ni nini kibaya na kupokea alama ndogo?

J: Kuna mambo matano ya kuzingatia katika jibu: 1. Hata kama hakukuwa na kitu kingine kibaya, waamini hawapaswi kupokea alama kwenye mkono wa kulia au kipaji cha uso kwa sababu tu Mungu alisema wasiifanye hivyo. 2. Watu walilazimika kukubaliana kumuabudu mnyama kabla ya kupokea alama. 3. Mbwa na paka wengi leo wana chip ndogo ya kompyuta iliyopachikwa chini ya ngozi kwa madhumuni ya utambulisho. Labda hii ni madhumuni moja ya alama. 4. Kumbuka kwamba katika Ufunuo 14:9-11, ingawa maumivu yanaweza kuwa athari ya alama au chip ya kompyuta, au mchakato wa kuchanganua, maumivu ya kuwa na alama yanaweza kuwa yaliyoletwa kwa njia ya kimungu. Kwa upande mwingine, inaweza kuwa na sumu ndani yake ambayo serikali inaweza kutoa kama wakifikiria watu wanaenda nje ya mipaka. 5. Mungu atawahukumu vikali wale wenye alama.

S: Je Ufu 14:3-4 inafundisha kwamba wanaume wabikira 144,000 tu wataokoka? (Mwislamu alisema hivi kwa uhakika kwamba hii ndiyo inayofundishwa katika kifungu hiki.)

J: Hapana, Ufunuo 14:3-4 ni darasa maalum la wanaume kutoka makabila kumi na mawili ya Israeli. Ni uongo kusema inafundisha 'wanaume wabikira 144,000 tu wataokoka'. Unaweza kusoma zaidi kuhusu wao katika Ufunuo 7:1-8, ikifuatiwa mara moja na 'umati mkubwa kutoka kila kabila na taifa' katika Ufunuo 7:9-10. Je ilikuwa makusudi kwamba ulishindwa kutaja Ufunuo 7:1-10 ulipodai kwamba wanaume wabikira 144,000 tu wataokoka?

S: Katika Ufu 14:4, neno bikira (parthenos) linamaanisha nini hasa hapa?

J: Maana yake ya msingi ni mtu, mwanaume au mwanamke, ambaye kamwe hakujamiiana. Hata hivyo, pia linahusu mtu ambaye sasa ni mseja (hajaoa au hajaolewa). Neno hili lilitumika kwa wajane katika Barua ya Kigiriki ya Ignatio kwa Wasmirna sura 13 uk.92.

S: Katika Ufu 14:6, 'Injili ya milele' ni nini hapa?

J: Kwanza kisicho jibu, kisha jibu. Si jibu: Baadhi wanasema badala ya injili, inaweza kuwa ujumbe mwingine, unaohusiana na hukumu, si wokovu. Jibu: Neno linamaanisha 'habari njema', si habari mbaya za hukumu. Huu ni ujumbe na amri ya kuamini katika Kristo. Zaidi ya hayo, ujumbe wa 'milele' unaonyesha kwamba si ujumbe kwa wakati huu tu, bali kwa wakati wote. Tito 1:2 unasema kwamba wokovu wetu kupitia Yesu uliamuliwa kabla ya kuumbwa kwa ulimwengu.

S: Je Ufu 14:6-7 ni utimilifu wa kila mtu kusikia Injili katika Mt 24:14?

J: Inaweza kuwa. Kwa upande mwingine, utimilifu wa Mathayo 24:14 unaweza kuwa wanadamu wakihubiri Injili kwa mataifa yote.

S: Katika Ufu 14:8, Babiloni hapa inaweza kuwa neno la siri kwa Yerusalemu?

J: Mtazamo huu unahitaji kwamba Ufunuo uliandikwa kabla ya mwaka 70 BK, ambayo Wapretaristi lazima waitetee kwa mtazamo wao. Babiloni imefikirika kuwa Roma, Roma na Kanisa Katoliki, Babiloni ya kihalisi, au kwa ujumla mfumo wa kidini wa uongo.

S: Katika Ufu 14:13, jinsi gani matendo mema yao yanawafuata wanaokufa katika Bwana?

J: Waamini wanafika mbinguni kwa neema, kupitia imani, si matendo kama Waefeso 2:8-9. Hata hivyo, mbinguni tutapata tuzo, au la, kulingana na matendo tuliyofanya kulingana na 1 Wakorintho 3:12-15. Matendo ya kutuza si vitendo tu vilivyofanywa, bali pia maneno, na vitendo vibaya na maneno tuliyojiepusha navyo. Lakini 1 Wakorintho 3:12-15 pia inaonyesha kwamba Kristo pia anahukumu moyo, au nia nyuma ya matendo, si matendo tu. Lakini mstari huu, katika sura hii, unasisitiza kwamba waamini wanaoteswa na kuuawa hapa hawafi bure. Kumheshimu Mungu kwa maisha yao kutatuzwa mbinguni. Zaburi 116:15 inasema kwamba ina thamani mbele za Bwana kifo cha watakatifu Wake.

S: Katika Ufu 14:9-12, je hii inamaanisha Sabato itarejeshwa kama baadhi ya Wasabato wa Siku ya Saba wanavyofundisha?

J: Hapana, mstari huu haumaanishi hivyo. Neno Sabato hata halikutajwa katika kitabu chote cha Ufunuo. Uhusiano wowote kati ya alama ya mnyama na kufuata au kutofuata Sabato uko tu katika akili za wafasiri. Inaweza kuwa siri kwa baadhi ni kwa nini Wasabato wa Siku ya Saba wangefikiria hivyo hata kidogo. Sababu baadhi wanafikiria hivyo ni kwamba wanasawazisha kuabudu Mungu Jumapili na alama ya mnyama. Tuweze kuhisi huru kukumbuka 'SIKU-YOYOTE': Mwabudu Yeye Siku Yoyote.

S: Katika Ufu 14:11, je kutakuwa na jua au mwezi katika Ziwa la Moto, kwa kuwa watakuwa huko mchana na usiku?

J: Hapana, msemo 'mchana na usiku' unamaanisha bila kukoma. Mtu katika chumba kisichokuwa na madirisha, kilichofungwa anaweza kuwa ndani mchana na usiku bila kuona jua au mwezi. Kama mtu angekuwa akielekea nuru daima, basi asingeona usiku pia. Ingawa hakutakuwa na jua au mwezi Jehanamu, Mbinguni, au duniani mpya, nani anajua Mungu angechagua kuumba nini sehemu nyingine za ulimwengu.

S: Katika Ufu 14:14 na Ufu 19:12, tofauti gani ipo kati ya taji hapa?

J: Ni maneno tofauti kabisa ya Kigiriki. Neno katika Ufunuo 14:14 ni stephanos, ambalo linaweza kumaanisha taji ya ushindi. Neno katika Ufunuo 19:12 ni diadema, ambalo linamaanisha taji ya mfalme.

S: Katika Ufu 14:14-16, je ni Yesu aliye kwenye wingu na mundu?

J: Ndiyo. Msemo 'mwana wa mtu' una maana ya jumla ya watu, lakini Yesu pia alipenda kutumia msemo huu kama maelezo ya sehemu ya Mwenyewe. Baadhi wanafikiri si Yeye, kwa sababu 14:14 inasema 'kama Mwana wa Mtu'. Hata hivyo, Ufunuo 1:13 pia unasema 'kama Mwana wa Mtu' na kila mtu anakubaliana kwamba huyu ni Yesu.

S: Katika Ufu 14:18-20, jinsi gani zabibu zingeweza kutoa damu?

J: Dhahiri, hizi si zabibu za kawaida. Zabibu hizi labda zinawakilisha mateso ya watu. Hukumu ya hili itakuja kwa wale wanaowatesa wengine.

S: Katika Ufu 14:20, endelea na uhesabu ukubwa wa mto wa damu Mungu [inadaiwa] anataka kuwa katika Ufu 14:20. Ingehitaji damu ya takriban bilioni moja ya watu kujaza mto huo. Kwa nini hivi?

J: Kuna majibu mawili yanayowezekana. Kwa upande mmoja, Ufunuo haisemi hii ilikuwa damu kutoka kwa watu. Kupitia fimbo ya Musa Mungu alibadilisha maji ya Mto Nile kuwa damu, na haikuwa damu kutoka kwa watu. Haisemi kwamba mapenzi kamili ya Mungu yalitaka hili pia; badala yake hii iliamriwa na Mungu kama sehemu ya adhabu Yake ya kimahakama kwa watu. Kwa upande mwingine, kama ukihesabu damu kutoka kwa utoaji wote wa mimba uliofanywa (ambao katikati ya miaka ya 1970 ulikuwa takriban milioni 1 kwa mwaka Marekani, na milioni 7 kwa mwaka Japani, na wengine katika nchi nyingine), mtu anaweza kusema kwa sitiari tayari tuna mito ya damu ya wanadamu leo.

S: Ni madhumuni gani ya Ufu 14 kabla ya Ufu 15-16?

J: Ufunuo 14 wote unatoa msingi unaohitajika kwa Ufunuo 15. Wale 144,000 katika Ufunuo 14:1-5 wanahusiana na wale wanaoshinda mnyama katika Ufunuo 15:1-4. Tangazo la malaika wa kwanza katika Ufunuo 14:6-7 yanahusiana na hukumu kwa ardhi, bahari, na chemchemi za maji katika Ufunuo 16:1-7. Tangazo la malaika wa pili katika Ufunuo 14:8 linahusiana na Babiloni kuanguka katika Ufunuo 16:19. Tangazo la malaika wa tatu katika Ufunuo 14:9-11 la adhabu kwa wale wenye alama ya mnyama linahusiana na Ufunuo 16:2. Kuvunwa kwa zabibu za ghadhabu katika Ufunuo 14:14-20 kunahusiana na maudhui ya bakuli saba za ghadhabu ya Mungu katika Ufunuo 15-16.

S: Katika Ufu 15:2, je hii ni bahari ile ile ya kioo katika Ufu 4:6, huku moto labda ukiwa taa saba katika Ufu 4:5?

J: Uwezekano mkubwa ni hivyo; hakuna kinachoitofautisha na nyingine, na hakuna mstari unaosema kuna bahari mbili za kioo.

S: Katika Ufu 15:4, kwa nini si kila mtu atakwenda Mbinguni, kwa kuwa wote watamuogopa Mungu na kutukuza Jina Lake?

J: Swali hili lina dhana potofu kwamba kila mtu anayemtukuza Mungu atakwenda Mbinguni. Kinyume chake, mstari huu, pamoja na Wafilipi 2:10-11 na wengine, unaonyesha kwamba mwishowe, hata wale wanaokwenda katika Ziwa la Moto watamsifu Mungu.

S: Katika Ufu 15:7, vikombe vilikuwa kama nini?

J: Neno la Kigiriki lilihusu bakuli pana ambalo lilitumika kwa kunywa kwa ibada au kumimina sadaka za vinywaji.

S: Katika Ufu 15:8, kwa nini hakuna aliyeweza kuingia hekaluni hadi mapigo saba yalipokamilika?

J: Maandiko hayasemi, lakini sababu moja inaweza kuwa kusisitiza kwamba hakuna upatanisho utakaotokea hadi bakuli saba za ghadhabu zitakapomwagwa.

S: Katika Ufu 16, jinsi gani hizi zinalingana na mapigo ya Misri katika Kut 7:14-12:30?

J: Hapa kuna mapigo kumi:

Mapigo Kumi ya Misri:

1. Maji yakawa damu. Kut 7:14-25

2. Vyura. Kut 8:1-15

3. Chawa. Kut 8:16-19

4. Nzi. Kut 8:20-32

5. Tauni kwa mifugo. Kut 9:1-7

6. Vidonda (majipu). Kut 9:8-12

7. Mvua ya mawe. Kut 9:13-34

8. Nzige. Kut 10:1-20

9. Giza. Kut 10:21-29

10. Kifo cha wazaliwa wa kwanza. Kut 11:1-12:30

Waisraeli walivuka Bahari Nyekundu kama kwenye ardhi kavu, na Mto Eufrate unakaushwa kwa wafalme wa mashariki. Pia, mwana-kondoo wa Pasaka alitolewa dhabihu ili kuzuia malaika mharibifu katika Kutoka, na Yesu ndiye Mwana-Kondoo wetu wa Pasaka, lakini kwa wale wanaokataa Mwana-Kondoo katika Ufunuo hakuna kuzuia ghadhabu ya Mungu.

S: Katika Ufu 16:1, je ghadhabu ya Mungu ilionekana duniani kabla ya wakati huu?

J: Ndiyo. Mistari mingi inaonyesha Mungu akionyesha ghadhabu Yake. Hata hivyo, hakuna mistari, isipokuwa labda ile kuhusu gharika, inayoonyesha ghadhabu ya Mungu ikionyeshwa kwa kiwango kikubwa hivyo duniani hadi wakati huu.

S: Katika Ufu 16:2, je bakuli la kwanza linahusiana na maombi ya watakatifu?

J: Hapana. Hii inaweza kufikirika tu kama ukidhani kwamba a) bakuli saba ni sawa na tarumbeta saba (kinachoitwa nadharia ya marudio), na b) ubani wa maombi ya watakatifu katika Ufunuo 8:3-4 unahusiana na tarumbeta ya kwanza katika Ufunuo 8:7. Hata hivyo: a) nadharia ya marudio si sahihi, kwa sababu tarumbeta saba ni: T1: mvua ya mawe, moto, na damu vikichoma theluthi moja ya ardhi na mimea; T2: mlima mkubwa 1/3 ya bahari ukawa damu na 1/3 ya viumbe vya bahari vikafa; T3: nyota kubwa ya machungu, ilichafua maji safi; T4: 1/3 ya mianga ya mbinguni; T5: nzige kutoka shimoni kwa miezi 5; T6: malaika 4 na jeshi la milioni 200 wakiua 1/3 ya wanadamu; T6.5: ngurumo 7 na mashahidi wawili; T7: ufalme wa dunia umekuwa ufalme wa Bwana wetu na wa Kristo Wake. Bakuli 7 hazilingani kabisa. Ni: B1: vidonda vibaya na vya uchungu; B2: Bahari yote ikawa damu na viumbe vyote vya bahari vikafa; B3: maji safi yakawa damu; B4: jua liliwachoma watu kwa moto; B5: giza; B6: Eufrate ikakaushwa na wafalme wa mashariki wakikusanyika Armagedoni; B7: Imekwisha, tetemeko kubwa la ardhi, na Babiloni inaharibiwa. b) Hata kama nadharia ya marudio ingekuwa sahihi, katika Ufunuo 8:3-7, malaika saba wenye tarumbeta saba ni tofauti na malaika wa nane aliyekuwa na ubani pamoja na maombi ya watakatifu.

S: Kwa kuwa Ufu 16:3 unasema kwa Kigiriki 'roho' zilizokufa baharini zikihusu viumbe vya bahari, kwa hivyo, roho inamaanisha uzima, na mwanadamu hana 'roho' tofauti na mwili wake zaidi ya mnyama.

J: Ndani ya Safina, 1 Petro 3:20 kwa Kigiriki unasema 'roho' nane tu ziliokoka. Roho wakati mwingine inamaanisha 'uzima' kama katika Ufunuo 16:3. Wakati mwingine 'roho' inamaanisha sehemu ya kiroho ya Mkristo inayokuwepo na Bwana tunapoondoka mwilini katika 2 Wakorintho 5:8. Kumbuka kwamba hatuna mwili wakati huu, lakini tuko 'mbali na mwili.' Wanyama wana roho/uzima wa wanyama, na wanadamu wana roho/uzima wa kibinadamu, lakini 1 Petro 3:20 inaonyesha kwamba watu tu wana roho zinazoweza kuokolewa. Wakristo hawakubaliani kama kuna maisha yoyote ya baadaye kwa wanyama.

S: Katika Ufu 16:3-4, jinsi gani maji yanaweza kuwa damu?

J: Muulize Musa tu. Kwa uzito, Mungu Mwenyezi anaweza kufanya muujiza wowote Atakao. Ingependeza kwamba jamii inayomwaga damu nyingi sana ya waamini ingepewa damu ya kunywa. Kumbuka kwamba Yohana anaandika aliyoyaona na kusikia (Ufunuo 1:19), kwa hivyo damu ilikuwa damu ya kihalisi au kitu kilichoonekana kama damu.

S: Katika Ufu 16:5, hii inafanana na nini?

J: Mto Nile ulibadilishwa kuwa damu katika tauni ya kwanza ya Misri katika Kutoka 7:14-25. Pia, nje ya Biblia, katika 1 Henoko kuna unabii ambapo Henoko aliona malaika wakidhibiti maji kuleta uharibifu katika 1 Henoko 66:1-3. Hii inatoa wazo kwamba Mungu amekabidhi udhibiti wa maji kwa malaika, lakini muktadha wa hili ni Nuhu na gharika, si nyakati za mwisho.

S: Katika Ufu 16:7, ni sauti ya nani inayotoka madhabahuni?

J: Labda ni sauti ya mashahidi katika Ufunuo 6:9-11.

S: Katika Ufu 16:11, ni maumivu na vidonda gani hivi?

J: Maandiko hayasemi. Yanaweza kutokana na ugonjwa, sumu ya mionzi, au sababu ya kimungu bila asili.

S: Katika Ufu 16:12, jinsi gani Mto Eufrate unaweza kukaushwa?

J: Mto Eufrate hubeba maji ya mvua kutoka milima ya mashariki ya Uturuki na Iraq hadi Ghuba ya Uajemi. Inaweza kuwa tukio la ghafla la miujiza bila mfano wowote wa asili. Au inawezekana kwamba mvua za upande wa juu wa mto zilikoma. Lakini pia kuna maelezo rahisi zaidi. Hata leo wakati mwingine sehemu za Mto Eufrate ziko karibu na kukauka, kwa sababu maji mengi yanachukuliwa kwa umwagiliaji.

S: Katika Ufu 16:13-14, roho tatu kama vyura ni nini?

J: Ufunuo 16:14 unasema ni roho za mashetani. Biblia inasema ni roho za mashetani, kwa hivyo haziwezi kuwa watu.

S: Katika Ufu 16:14, je mashetani pia wanaweza kufanya miujiza?

J: Mashetani si tu wanaweza kudanganya na kuigiza miujiza, bali kweli wanaweza kufanya miujiza mengi pia. Kumbuka, waaguzi wa Farao walibadilisha fimbo na zikawa nyoka zinazoonekana. Hata hivyo, kwa mstari huo, hakuna ushahidi kwamba Shetani au mashetani wanaweza kuumba uzima. Ingawa ibilisi angeweza kuhuisha picha ya Mpinga Kristo, watu pia wanaweza kuhuisha roboti. Kwa muhtasari, mashetani wanaweza kufanya mambo mengi ambayo watu wanaweza kufanya, mashetani pia wana nguvu za ziada za kimungu, lakini anachoweza shetani ni kidogo sana kulinganishwa na anachoweza Muumba Mwenyezi.

S: Katika Ufu 16:15, kuyashika mavazi yako kunamaanisha nini hapa?

J: Hii inamaanisha kuwa macho. Hasa, kwa kuwa Waefeso 6:11-18 unataja kuvaa silaha kamili ya Mungu, ikiwemo kifua cha haki, tunapaswa kuwa nazo daima. Hii inaakisi utamaduni wa Kiebrania, si Kigiriki wala Kirumi. Wagiriki mara nyingi walifanya mashindano ya michezo wakiwa uchi, na askari wa Kirumi aliyesinzia kwenye wadhifu wake hakudharauliwa, bali aliuawa. Kulingana na Mishnah ya Kiyahudi, kama mkuu wa walinzi wa hekalu alimkuta mmoja wa walinzi wake akisinzia, mavazi yake yaliondolewa na kuchomwa moto, na alifukuzwa akiwa na aibu.

S: Katika Ufu 16:16, je Armagedoni inatokea hapa, au inatokea baada ya Milenia katika Ufu 20:8?

J: Wakristo wa Amillenia wanadai kwamba mistari yote miwili inarekodi tukio moja. Wanaona kwamba haiwezekani kwamba kungeweza kuwa na vita vikubwa viwili badala ya kimoja. Wakristo wa Premillenia wangefuata usomaji wa moja kwa moja wa mistari hii. Kuna vita vikubwa viwili. Ni moja tu kabla ya Milenia inayoitwa Armagedoni, na ni moja tu baada ya Milenia inayorejelewa kwa Gogu na Magogu. Zaidi ya hayo, vita vya Gogu na Magogu si huko Armagedoni, bali kuzunguka mji wa watu wa Mungu.

S: Katika Ufu 16:19, je 'mji mkubwa' huu ni Babiloni?

J: Hapana, ni mji mwingine, kwa sababu Babiloni inatajwa tofauti katika 16:19 na sura ya 17. Beckwith alikuwa mwelezaji mkuu aliyefundisha hili.

S: Katika Ufu 16:21, ni nini kingeweza kusababisha mvua ya mawe ya pauni 100?

J: Hii si mvua ya kawaida ya mawe. Inaweza kuwa ya kimungu, au inaweza kuwa vipande kutoka kwa mgongano wa meteoriti.

S: Katika Ufu 16, je bakuli saba/vikombe ni sawa na tarumbeta saba katika Ufu 8-9?

J: Wakristo wa kweli hawakubaliani juu ya hili. Nadharia ya marudio inasema kwamba ni sawa kwa sababu ya mfanano na inapita juu ya tofauti muhimu. Mdonatisti wa Afrika Tikonio (370-380/390 BK) alikuwa mmoja wa wa kwanza kuifundisha nadharia ya marudio kuhusu milenia. Tafsiri ya kawaida haina tatizo kukubali kwamba kuna mifanano mingi, lakini tofauti muhimu zinaonyesha kwamba ni tofauti, huku bakuli saba zikiwa kali zaidi (mara nyingi kwa kiwango cha tatu) kuliko tarumbeta saba. Hapa kuna mfanano na tofauti.

Nambari	Tarumbeta	Bakuli
1	Mvua ya mawe na moto na damu ikichoma 33% ya miti, 100% ya nyasi	Vidonda kwa wale wenye alama ya mnyama
2	Mlima mkubwa ulitupwa baharini, 33% ya bahari ni damu. 33% ya viumbe vya bahari vilikufa	100% ya bahari ni damu, 100% ya viumbe vya bahari vilikufa
3	Nyota ya machungu ilianguka. 1/3 ya maji safi ikawa na uchungu	100% ya maji safi ni damu
4	1/3 ya jua, mwezi, na nyota vilizimwa	Jua lilipewa kuwaunguza watu kwa moto
5	Ole wa nzige wachomao kwa miezi 5	Ufalme wa mnyama umejaa giza na maumivu
6	Ole wa malaika 4 wakiachilia jeshi la milioni 200 kwenye Eufrate kuua 1/3 ya watu	Eufrate ikakaushwa kuandaa Armagedoni: vyura 3
7	Siri ya ufalme wa Mungu imekamilika	Imekwisha. Tetemeko kubwa la ardhi. Babiloni inaharibiwa

Ingawa kuna mfanano, ni tofauti. Kwa mfano, bakuli/kikombe cha kwanza hakina mfano wake. Bakuli la nne si tu halina mfano wake, bali ni kinyume kabisa cha tarumbeta ya nne. Kwa upande mwingine, bakuli la sita na tarumbeta ya sita vyote viwili vinarejelea Mto Eufrate, ambao Babiloni ulikuwa pembeni yake.

Tarumbeta Saba:

1. Theluthi moja ya miti na nyasi vikiteketezwa. Ufu 8:7

2. Theluthi moja ya viumbe vya bahari na meli vikiharibiwa. Ufu 8:8-9

3. Nyota iitwayo machungu; theluthi moja ya maji safi. Ufu 8:10-11

4. Theluthi moja ya jua, mwezi, na nyota, theluthi moja ya mchana, na theluthi moja ya usiku kuathirika. Ufu 8:12-13

5. Viumbe kama nzige kutoka shimoni lisilo na mwisho. Ufu 9:1-12

6. Malaika wakiachiwa huru kwenye Eufrate. Wapanda farasi wanaua theluthi moja ya wanadamu. Ufu 9:13-21

7. Tangazo kubwa. Ufu 11:15-19

Bakuli Saba:

1. Vidonda kwa wenye alama ya mnyama. Ufu 16:2

2. Bahari inabadilika kuwa damu, viumbe vyote vya bahari vikifa. Ufu 16:3

3. Maji safi yanabadilika kuwa damu. Ufu 16:4-7

4. Jua linawajeruhi watu kwa moto. Ufu 16:8-9

5. Giza. Ufu 16:10-11

6. Eufrate ikakaushwa kwa wafalme wa mashariki kuja Armagedoni. Ufu 16:12-16

7. Tetemeko kubwa la ardhi. Mji umegawanywa sehemu tatu. Ufu 16:17-20

S: Katika Ufu 16:19, je Babiloni iliharibiwa hapa, au iliharibiwa katika Ufu 18?

J: Mistari yote miwili inasema kuhusu tukio moja la siku zijazo.

S: Katika Ufu 17:1-18, mwanamke Babiloni ni nani?

J: Wakristo hawakubaliani juu ya mji mahususi. Mitazamo miwili kuu ni 1) Roma na Kanisa Katoliki la Roma, na 2) Babiloni ya kihalisi. Mitazamo mingine isiyo ya kawaida ni usekula, Ukristo wa kiliberali, na Umormoni. Hebu tufanye uchunguzi wa mistari hii.

1. Yeye ni mji wenye nguvu (Ufunuo 17:18)

2. Yeye ni mtu mwovu sana (Ufunuo 17:4-6; 18:3)

3. Ameua Wakristo wengi (Ufunuo 17:6)

4. Ataangushwa (Ufunuo 17:16; 18:2)

Hapa kuna maelezo zaidi kuhusu Babiloni katika Ufunuo.

Mji wa Babiloni:

Mji: (Ufunuo 17:18, 18:10,16,18,19,21)

Mji wa vilima saba: (Ufunuo 17:3,9)

Unakaa juu ya maji mengi yanayowakilisha watu, makutano, mataifa, na lugha (Ufunuo 17:1,15)

Utaona moshi wa moto wake kutoka baharini: (Ufunuo 18:17-18)

Mahali pa ukiwa wa siku zijazo (Ufunuo 16:19; 17:15-18:24)

Mbinguni wote watafurahi katika uharibifu wa mahali hapa (Ufunuo 19:1-3)

Utajiri na Nguvu za Babiloni:

Amevaa rangi ya zambarau na nyekundu, akiangaza dhahabu, mawe ya thamani, na lulu (Ufunuo 17:4,16)

Wafanyabiashara wametajirika kwa anasa zake nyingi (Ufunuo 18:3,11-17)

Alifanya biashara ya miili na roho za watu (Ufunuo 18:13)

Wafalme 7/8+10 walitawala (Ufunuo 17:10)

Mfalme wa sita alitawala Ufunuo ulipokuwa ukiandikwa (~69-96 BK) (Ufunuo 17:10)

Alitawala juu ya wafalme wa dunia (Ufunuo 17:18)

Machukizo Mabaya ya Babiloni:

Wa kidini wenye vipengele vya makufuru, shetani, na uchawi (Ufunuo 17:3, 18:2,23)

Anajigamba kwamba ameketi kama malkia na kamwe hatakuwa mjane (Ufunuo 18:7)

Mzinzi; Kahaba Mkubwa (Ufunuo 14:8, 17:1-5,15-16, 18:3,9, 19:2)

Ishara bora ni mwanamke mwovu (Ufunuo 17:1-7 na Zekaria 5:5-11)

Analevya (Ufunuo 17:2; 18:3,23)

Kikombe cha dhahabu cha wazimu kinachojulikana (Ufunuo 14:8; 17:2,4; 18:3,6)

Anapigana vita dhidi ya Mwana-Kondoo (Ufunuo 17:14)

Amelewa damu ya watakatifu, wale waliobeba ushuhuda wa Yesu (Ufunuo 17:6, 18:24, 19:2)

Makao ya mashetani na maskani ya kila roho mchafu (Ufunuo 18:2)

Waamini lazima wakimbie sasa! (Ufunuo 18:4, Yeremia 50:8, 51:6,45-47)

S: Katika Ufu 17:1-18, kuna viungo vingine gani kati ya Roma na Babiloni?

J: Babiloni awali ilikuwa makao ya dini ya siri. Lakini baada ya Waajemi kwanza kuteka Babiloni, na baadaye kuiharibu, walivunja moyo dini ya siri, kwa hivyo ilihamia Pergamo katika Asia Ndogo. Kiongozi aliitwa 'Mlinda wa Daraja' kati ya maisha haya na yanayofuata. Kwa Kilatini hii ni 'Pontifex Maximus'. Baadaye, mapapa walitumia jina hili. Ibada ya sanamu na ukengeufu wa watu wa Mungu vilifananishwa na uzinzi katika Isaya 23:15-17; Yeremia 2:20-31; 13:27; Ezekieli 16:17-19; Hosea 2:5; Nahumu 3:4.

S: Katika Ufu 17:1-18, ni ushahidi gani kwamba Babiloni hapa labda si tu Roma?

J: Roma awali ilijengwa kwenye vilima saba; Palatino, Aventino, Celio, Esquilino, Viminal, Quirinale, na Campidoglio. Lakini baadaye ilipanuka kujumuisha kilima cha nane, Pincio. Hata hivyo, Roma bado iliitwa Septimontium, au 'mji wa vilima saba'. Watawala saba ni wachache sana kwa wakati wa Nero, lakini ni wengi sana kwa wakati wa Domitiani. Babiloni, mji unaokaa juu ya maji mengi, unatajwa katika Yeremia 51:13. Babiloni iko jangwani katika Isaya 21:1 na unabii kuhusu kuanguka kwake katika Ufunuo 14:8; 18:2; Yeremia 51:8. Baadhi walidhani hii ingekuwa Soko la Pamoja la Ulaya, baadaye Umoja wa Ulaya, kwa sababu kulikuwa na nchi kumi awali, isipokuwa sasa kuna zaidi. Baadhi wanaamini kwamba Babiloni ni Ukristo ulioasi, Ukatoliki na Uprotestanti, au kanisa la kiumoja. Baadhi wanaamini hii haiwezi kuwa Roma, kwa sababu Roma haikuharibiwa ghafla kwa njia hii. Kwa kweli, Roma ilivamiwa mwaka 410 BK na Wagothi, na ilipoteza umuhimu wake milele baada ya Wavandali kuivamia Roma mwaka 455 BK.

S: Katika Ufu 17:1-18, ni mfanano gani na Babiloni katika Isa 13 na Yer 51?

J: Hapa kuna mfanano.

Mada	Ufunuo	Vitabu Vingine vya Biblia
Uovu wa siku zijazo wa Babiloni	Ufu 17	Isa 21:9; 49:20; Yer 50:2-8; Zek 5:5-11; 1 Pet 5:13
Kukaa karibu na maji mengi, tajiri wa hazina	Ufu 17:1; 18:9-13	Yer 51:13
Kikombe cha divai ya kulewesha ya uzinzi. Mataifa yamelewa.	Ufu 17:2,4; 18:3	Yer 51:7; Ezek 23:31-34
Nchi yote itatetemeka na kuhuzunika Babiloni inapofanywa ukiwa	Ufu 18:8-11	Yer 51:29
Kamwe usiwe mjane / kukaa kama bibi milele	Ufu 17:17; 18:7-8	Isa 47:5,7
Uharibifu wa Babiloni	Ufu 14:8; 16:19; 18; 19:1-4	Isa 21:9; 47; Yer 50-51; 51:8
Babiloni makao ya pepo wachafu na ndege wachafu	Ufu 18:2	Isa 13:21
Mkimbieni Babiloni!	Ufu 18:4	Yer 50:8; 51:6,45
Mlipie Babiloni mara mbili / Mlipe Babiloni [si mara mbili]	Ufu 18:6	Yer 50:15; 51:24-49
Kama jiwe, Babiloni itazama baharini isiwahi kuinuka tena	Ufu 18:21	Yer 51:63,64

S: Katika Ufu 17:1-18, ni nani au nini mnyama mwekundu?

J: Mungu hajafunua hili bado, lakini ametupa vidokezo kumi na viwili: 1. Mnyama wa rangi nyekundu. 2. Amejaa majina ya makufuru. 3. Vichwa saba, vinavyowakilisha vilima 7 na wafalme 7. 4. Wafalme watano wameanguka, mmoja yuko, na mmoja atakuja. 5. Pembe kumi, zinazowakilisha wafalme kumi ambao bado hawajapata ufalme. 6. Mnyama mwenyewe ni mfalme wa nane. 7. Wafalme hawa 11 watapigana vita dhidi ya Yesu, lakini Yesu atawashinda. 8. Mwanamke Babiloni ni mji mkubwa anayempanda mnyama huyu. 9. Mnyama alikuwa, sasa hayupo, na atapanda kutoka Shimoni Lisilo na Mwisho. 10. Hatimaye mnyama ataenda kwenye uharibifu. 11. Watu waliopotoka watashangaa kuhusu mnyama kwa sababu alikuwa, sasa hayupo, lakini bado atakuja. 12. Mnyama atamharibu mwanamke. Angalia pia Ufunuo 19:19-21. Waelezaji wengi wanafikiri ni mnyama yule yule mwekundu katika Ufunuo 13:1.

S: Katika Ufu 17:1-18, je vichwa vya mnyama mwekundu vinaweza kuwa Wafalme wa Kirumi?

J: Labda si, kwa sababu kufufuka kwa Babiloni ni tukio la siku zijazo ambalo halijatimizwa bado. Kama unataka kujaribu kulinganisha Wafalme wa Kirumi, hapa kuna orodha yao. Inaaminika kwamba Ufunuo uliandikwa takriban mwaka 95-96 BK, muda mfupi kabla ya kifo cha Domitiani.

Mfalme wa Kirumi	Tarehe
Augusto (alitangaza mwenyewe kuwa mungu)	27 KK - 14 BK
Tiberio	14-37 BK
Gaio (Kaligula)	37-41
Klaudio I	41-54
Nero, mtoto wa kujamiiana kwa maharimu	54 - Juni 8, 68
Galba (alitangaza kwa uongo kwamba Nero alikimbia Misri)	Juni 8, 68 - Jan 15, 69
Otho (alimuua Galba)	Jan 15, 69 - Apr 16, 69
Vitellio (alishinda jeshi la Otho)	Apr 16, 69 - Des 22, 69
Vespasiano	Juli 1/Des 21, 69 - Juni 24, 79
Tito	Juni 24, 79 - Sept 13, 81
Mfalme Domitiani alimuua binamu yake mwenyewe, Flavius Clemens, kwa kuwa Mkristo. Tito pia alikuwa ndugu yake.	81-96
Nerva	96-98
Trajano	98-117
Hadrian	117-138
Antonino Pio	138-161
Marko Aurelio na Lucio Vero	161-169
Avidio Casio (sehemu ya mashariki)	175
Marko Aurelio na Komodo	177-180
Komodo	180-192
Pertinax	192-193
Didio Juliano (Niger)	193
Septimio Severo	193-211
Karakala (Geta)	211-217
Makrinio	217-218
Heliogabalo	218-222
Aleksanda Severo	222-235
Maksimino	235
Gordiano	235
Pupieno (Balbino)	235-238
Gordiano Mdogo	238-244
Filipo	244-249
Decio	249-251
Galo (Volusiano)	251-254
Valeriano	254-260
Gallieni	260-268
Klaudio II	268-270
Aureliano	270-275
Tacito (Probo)	275-276
Floriano	276-282
Karo (Karino, Numeriano)	282-284
Dioklesiani	284-286
Maksimiano (Galerio)	285/286-305
Konstantio Kloro	292-306
Maksimino	306-307
Konstantino	307-337

S: Katika Ufu 17:5, kwa nini alikuwa na jina lake limeandikwa kwenye kipaji cha uso wake?

J: Kulingana na waandishi wa Kirumi Seneka na Juvenali, ni kawaida kwa makahaba wa Kirumi kuvaa jina lao kwenye kipaji cha uso wao. Hivyo wateja wangeweza kuwakumbuka na kuwaomba kwa jina. Yeremia 3:3 pia inarejelea paji la mkahaba, ambalo linaweza kuwa mila ile ile nje ya Roma.

S: Katika Ufu 18:1-3, jinsi gani Babiloni ilikuwa mji mchafu wa biashara na nguvu, wakati Babiloni katika Ufu 17 ilikuwa mfumo wa kidini?

J: Kama ukifikiri kwamba mfumo wa kidini wa kuonekana safi hauwezi pia kuwa mkusanyiko mchafu wa kupata pesa na nguvu, ungekosea. Hata Yesu na msalaba kwa bahati mbaya wametumika kama uhalali wa kufanya mabaya na kudhibiti wengine. Ingawa sura 17 na 18-19 zinaonyesha vipengele tofauti vya mji, ni mji ule ule.

S: Katika Ufu 18:2, jinsi gani mahali panaweza kuwa 'maskani ya kila roho mchafu'?

J: Tafsiri nyingine zina gereza badala ya maskani, kwa sababu roho mbaya inakaa huko, lakini hakuna kinachosema ni kwa lazima. Ni ya kuvutia kufikiria ni nini kinachofanya roho mbaya zivutiwe mahali? Je ni ukosefu wa ushuhuda wa Kikristo ambao ungezikumbusha kushindwa kwao kabisa kupitia kifo na ufufuo wa Yesu? Je ni uvumilivu wa roho mbaya nyingine? Je ni kukuza uovu na watu na kujifungua kwa roho mbaya? Je ni sanamu za kipagani zinazopewa heshima na watu? Hatujui ni lipi zaidi, kama ni yote hapo juu, au kama kuna sababu zaidi. Lakini hatutaki roho mbaya yoyote ivutiwe nyumbani mwetu, na kwa hivyo hatutaki picha yoyote ya sanamu au uchawi hata kutoa kidokezo kwamba roho mbaya zingeweza kustarehe nyumbani mwetu.

S: Katika Ufu 18:3, tofauti gani ipo kati ya kutaka kuongeza faida yako na tamaa?

J: Kuna njia zaidi ya moja ya kuwa na tamaa. Kama huna tamaa kwa njia zote hizi isipokuwa moja, bado unaweza kuwa na tamaa. Kwanza, kuongeza faida yako kwa gharama yoyote, kisheria, kimaadili, au kiroho, ni kuweka pesa mbele ya Mungu. Lakini unaweza hata kuongeza faida kwa njia halali ambazo Mungu hataki ujihusishe nazo. Pili, wauza mara nyingi husema uongo (wanaoita kunyosha ukweli) kuuza bidhaa zao. Tatu, unaweza kufanya kila juhudi kupata bei ya chini zaidi iwezekanavyo, au kulipa mshahara wa chini zaidi iwezekanavyo, bila kujali kinachostahili haki. Nne, hata kama hutaki kufanya mambo haya mwenyewe, bado unaweza kuajiri na kuwatuza watu wanaofanya mambo haya, ukifumbia macho tamaa yao, mradi wanatoa matokeo.

S: Katika Ufu 18:4, jinsi gani Wakristo wanaweza kutenda dhambi kwa kuwa sehemu ya mfumo mbaya leo, ukizingatia kwamba Mungu alitaka Yosefu awe sehemu ya serikali ya Kimisri katika Mwa 41-47 na Danieli katika Dan 2 na 6?

J: Yosefu alikuwa juu sana katika serikali ambayo haikumkiri Mungu. Ingawa dini ya Misri iliiabudu miungu ya uongo, hawakufanya maovu ya sadaka za kibinadamu au ukahaba wa kidini kama dini zingine zilizofanya. Nehemia, ingawa alikuwa Myahudi, alikuwa gavana wa Kiajemi wa Yudea, na alikuwa mahali ambapo Mungu alitaka awe. Danieli ni wa kuvutia zaidi. Wababiloni walifanya unajimu na uchawi, na Danieli alionekana na Wababiloni kama mmoja wa watu wa namna hiyo. Danieli hakufanya mambo haya mwenyewe, na nyota ya Yesu ilipotokea, na Mamajusi walijua Masihi angezaliwa Yudea, wangejuaje isipokuwa Danieli alikuwa amewafundisha kuhusu Mungu Mmoja wa Kweli? Leo, unaweza kujiuliza maswali matano. Kama jibu lako kwa lolote kati yao ni baya, basi anza kutafuta kazi nyingine: 1. Je unapaswa kutenda dhambi (kwa maadili ya kibinafsi au kuwatendea wengine vibaya) kufanya kazi yako, au kufanya kile bosi wako anataka? 2. Kwa kazi yako je unakuza dhambi, maisha ya dhambi, au mungu wa uongo? 3. Je kazi yako, na kazi ya kampuni yako, inatoa manufaa yoyote kwa watu wengine au jamii? 4. Je kazini una fursa yoyote ya kushiriki maisha yako na Injili kwa wengine? 5. Je uhusiano wako kazini unakusogeza karibu na Mungu, au unakuweka mbali Naye?

S: Katika Ufu 18:6, kwa nini Babiloni analipwa mara mbili kwa alichofanya?

J: Hii kwa uwezekano mkubwa ni msemo wa Kigiriki unaomaanisha kwamba madhara aliyofanya 'yalirudi kwake mara mbili'. Ni sawa na msemo 'unavuna ulichopanda.' Hata hivyo, kuchomwa kwa Babiloni si uharibifu wa nguvu zote za kisiasa, kwa sababu wafalme wengine bado wanatawala, na wanangoja kutoka umbali salama.

S: Katika Ufu 18:13, je inapaswa kusema 'watumwa' au 'miili' ya watu?

J: Kufanya biashara ya watumwa kungemaanisha kufanya biashara ya miili ya watu. Neno la kihalisi la Kigiriki hapa ni soma ambalo linamaanisha 'mwili' na ndipo tunapata neno letu 'somatic'. Kwa upande mwingine, wengine leo wamefanya biashara ya sehemu za mwili wa watoto waliotoa mimba kwa utafiti. Pia, wengine wamepata pesa na sehemu za mwili kwa viungo vya kubadilisha.

S: Katika Ufu 18:13, jinsi gani watu wanaweza kufanya biashara ya roho za watu?

J: Watu wanaweza kufanya biashara ya roho za watu kwa njia angalau tatu. Maisha: Neno la Kigiriki kwa roho pia linaweza kumaanisha uzima. Wafanyabiashara wa watumwa wanaweza kuteka watu na kuuza watumwa, na milki nyingi za kale kimsingi ziliendesha kwa utumwa. Inakadiriwa kwamba theluthi mbili ya watu wa Dola la Kirumi walikuwa watumwa. Kiroho: Watu wengi katika mabara yote wametumia dini kama njia ya faida ya kifedha, kama 1 Timotheo 6:5 inavyoonya. 'Biashara' yao iko katika roho za watu. Fidia: Kanisa Katoliki, hasa wakati wa Enzi za Kati, lilifundisha kwamba Wakatoliki waliofanya dhambi ndogo wangeteseka katika toharani ya moto kabla ya kwenda Mbinguni. Hata hivyo, kukaa huko kungeweza kupunguzwa, kwa nafsi zao wenyewe na wengine, kwa kulipa pesa kanisani, kinachoitwa fidia.

S: Katika Ufu 18:9-19, jinsi gani Babiloni angeweza kuwa maarufu kwa wafalme, wafanyabiashara, na mabaharia, baada ya kulewa damu ya watakatifu katika Ufu 17:6?

J: Maneno matatu: utajiri, kumbukumbu fupi, na uzembe. Utajiri: Alikuwa maarufu kwa sababu wafalme na wafanyabiashara wote wa dunia, ingawa kwa njia fulani, alitawala miji mingine, kwa sababu walithamini utajiri waliokuwa wakipata kupitia yeye. Walikuwa tayari kupita juu ya mabaya fulani, kwa kweli mabaya mengi, mradi walipata pesa zaidi kwa hivyo. Ni sahihi kwamba wafanyabiashara hawakupata mtu wa kununua bidhaa zao, wakati Babiloni hangeruhusu mtu yeyote kununua au kuuza isipokuwa alikuwa na alama ya mnyama. Kumbukumbu Fupi: Tabia ya watu walioanguka ni kusahau tabia mbaya ya watu na vyombo fulani, inapofaa au kulipa kwao kufanya hivyo. Uzembe: Kuuawa kwa waamini katika Ufunuo 17:6 na 18:24 halikuwadhuru wao, kwa hivyo kwa nini wangejali mambo ambayo hayawadhuri? Kama msemo unavyosema: 'Sikubaliani na unachosema, lakini nitaitetea haki yako ya kusema.' Mara ngapi unaona mtu akisimamia haki za mtu anayetofautiana naye kibinafsi au kisiasa?

S: Katika Ufu 18:20 na Ufu 19:3, jinsi gani viumbe vya kimungu Mbinguni wanaweza kufurahi kuhusu uharibifu wa wengine?

J: Wao, na sisi, tunaweza kufurahi kwamba haki imefanyika, kama Wamarekani wote, hata Wamarekani-Wajerumani, walifurahi wakati Manazi walishindwa.

S: Katika Ufu 18:22, kwa nini unafikiri waimbaji, wafanyakazi, na uchawi vilikuwa vikiwa muhimu sana hapa?

J: Katika jamii ya kisasa ya magharibi, muziki wa rock-n-roll na viwanda viko mbele. Uchawi si wa kawaida sana katika utamaduni wa magharibi, lakini neno la Kigiriki hapa, pharmakon, pia linaweza kuhusu dawa na sumu.

S: Katika Ufu 19:1,3,4,6, ni nini cha ajabu kuhusu neno Haleluya?

J: Ni neno la Kiebrania linalomaanisha 'Msifu Mungu'. Neno hili ni la kawaida katika Zaburi katika Agano la Kale, lakini linatumika katika Agano Jipya mara nne tu, zote katika sura hii. Ushindi huu bila shaka unastahili zaidi ya Haleluya moja!

S: Katika Ufu 19:8, je mavazi meupe ya watakatifu ni ishara inayosaidia mafundisho ya Kikatoliki ya fidia, kama baadhi ya Wakatoliki wanavyosema?

J: Hapana. Mavazi meupe ni ishara, lakini Ufunuo 19:8 unatoa maelezo kamili ya maana ya mavazi meupe. Yanawakilisha matendo ya haki ya watakatifu. Hakuna kinachopendekeza kwamba matendo ya haki ya mtu yanaweza kutumiwa kwa mtu mwingine, au kupunguza muda wa mtu katika toharani. Kuna jambo muhimu la kuzingatia hapa. Watu wengi, si Wakatoliki wachache tu, wanaweza kusoma dhana ambazo hazina msingi kabisa ndani ya Biblia, wakiwa hawajui kabisa kwamba hawawezi kupata mahali popote katika kifungu kusaidia dhana mpya. Hebu fikiria kwa sasa kwamba ulikuwa na tafsiri ya kipuuzi kwamba kifungu hiki kinatoa unabii wa kustawi kwa sekta ya mavazi. Ungeweza vipi kujua kama tafsiri yako ni ya kipuuzi au la? Hapa kuna mapendekezo. 1. Omba na umwombe Mungu msaada katika kuelewa alichokusudia. 2. Elewa tafsiri ni nini. Tafsiri ni kutumia akili (tuliyopewa na Mungu) kuhusiana kwa kimantiki mstari na mistari kabla na baada yake, mistari katika sehemu nyingine za Biblia, na/au matukio ya nje. 3. Tofautisha kati ya anachosema wazi kifungu na unachofasiri kinamaanisha. Usiseme 'Biblia inasema' au 'Mungu anasema' kuhusu kitu ambacho Biblia haisemi kweli bali ni tafsiri. 4. Wakristo wanahitajiana kwa tafsiri ya Maandiko, kwa sababu hakuna mtu asiyekosea. 5. Thibitisha tafsiri yako. Kama unasema lugha ya Kigiriki inamaanisha 'hii', na Wakristo wa mapema waliozungumza Kigiriki na waliandika kuhusu kifungu wasingetambua tafsiri yako ya lugha iliyokuwa lugha yao ya asili kwa wengi wao, uko tena kwenye nambari za siri.

S: Katika Ufu 19:10 na 22:8, kwa nini Yohana alianguka miguuni mwa malaika wale?

J: Ni rahisi sana kwa watu walioanguka kuabudu malaika, Maria au watakatifu wengine. Kwa ujumla, ni rahisi hata kwa Wakristo kuteleza kwenye sanamu, kwa aina moja au nyingine.

S: Katika Ufu 19:10, jinsi gani ushuhuda wa Yesu ni roho ya unabii?

J: Hapa kuna tafsiri tatu za Ufunuo 19:10. 1. Ushuhuda wa Yesu mwenyewe kuhusu Nafsi Yake unamaanishwa na msemo 'ushuhuda wa Yesu'. Maisha, mafundisho, na roho Yake ni chanzo cha unabii. Ushuhuda huu unahusu sana siku zijazo. 2. Ushuhuda wetu wa Yesu unakusudiwa kwa msemo 'ushuhuda wa Yesu'. Unabii unaotoka kwa Mungu unategemea ushuhuda wa Yesu, na unathibitishwa kwa kuita Yesu kama Bwana (1 Wakorintho 12:3, 1 Yohana 4:1-3). Unabii wa kweli utaendana na maisha na maneno ya Yesu. 3. Vyote viwili vinaweza kuwa kweli.

S: Je Ufu 19:11-18 inahusu Yesu?

J: Bila shaka ndiyo, kulingana na waandishi wa kale wa kabla ya Nikaia: Irenayo wa Lyoni (182-188 BK) anasema na tena [katika Apocalypse] na mara moja ananukuu Ufunuo 19:11 na kuendelea, na 19:12-16. Anasema inahusu Mwana-Kondoo, Neno la Mungu, Mwana wa Mtu, Mwana wa Mungu. Hipolito wa Portus (222-235/236 BK) ananukuu kikamilifu Ufunuo 19:11-12 kama cha Yohana katika Apocalypse. Anasema hii inahusu Neno. Siprian wa Carthage (takriban 246-258 BK) ananukuu kikamilifu Ufunuo 19:11-16 kama katika Apocalypse. Anasema inahusu Neno la Mungu, Mwana wa Mtu. Origen (takriban 227-240 BK) anasema ni Logos, Neno la Mungu.

S: Jinsi gani Ufu 19:11-21 unahusiana na mistari mingine ya Kuja kwa Pili kwa Kristo, yaani Zab 9:1-9; 24:7-10; 96:10-13; 110; Isa 9:6-7; Yer 23:1-8; Ezek 37:15-28; Dan 2:44-45; 7:13-14; Hos 3:4-5; Amo 9:11-15; Mik 4:7; Zek 2:10-12; 12; 14:1-9; Mt 19:28; 24:27-31; 25:6,31-36; Mk 13:24-27; Lk 12:35-40; 17:24-37; 18:8; 21:25-28; Mdo 1:10-11; 15:16-18; Rum 11:25-27; 2 The 2:8; 2 Pet 3:3-4; Yuda 14-15; Ufu 1:7-8; 2:25-28; 16:15; 22:20?

J: Vyote vinaonyesha picha inayolingana sana, huku mistari mingine ikiwa na maelezo ya ziada.

S: Katika Ufu 19:11 na Isa 11:4, jinsi gani Yesu anapigana vita, kwa kuwa Yeye ni Mfalme wa Amani katika Isa 9:6?

J: Mambo mawili ya kuzingatia katika jibu. Kuja Mara Mbili: Isaya 9:6 inahusu hasa kuja kwa kwanza kwa Kristo, huku mistari mingine miwili ikihusu kuja kwa pili kwa Kristo. Wakati Mmoja: Yesu anapigana vita dhidi ya dhambi, na kuleta amani ya kweli na upatanisho kwa watu Wake.

S: Katika Ufu 19:11, jinsi gani mbingu 'zingefunguliwa wazi' wakati Yohana aliona mlango tu mbinguni katika Ufu 4:1?

J: Mlango mdogo ulikuwa kwa kwenda juu tu Mbinguni. Pia ulifunguliwa Yohana alipoona hekalu katika Ufunuo 11:19. Lakini Mbinguni inafunguliwa wazi kabisa hapa kwa Yesu na jeshi Lake lote kushuka.

S: Katika Ufu 19:11, kwa nini hii haiwezi kuwa rapture?

J: Katika rapture Kristo ghafla na bila kuonekana anakuja kwa watakatifu Wake, kuwachukua kutoka duniani. Hapa Kristo anakuja kwa fahari na watakatifu Wake duniani. Kristo hajagusa ardhi wakati wa Rapture; badala yake watakatifu wanamlaki hewani.

S: Katika Ufu 19:13, damu ilitoka wapi iliyotia rangi joho la Yesu?

J: Kumbuka kwamba joho la Yesu linachovywa damu katika Ufunuo 19:13, na akikanyaga shinikizo la divai ya ghadhabu ya Mungu katika Ufunuo 19:15, hii inatumia picha ile ile kama Isaya 63:1-3. Shinikizo la divai pia linatajwa katika Yoeli 3:13 na Ufunuo 14:17-20. Baadhi wanafikiri ni damu ya maadui Wake aliyowakanyaga kwenye shinikizo la divai la ghadhabu ya Mungu. Hata hivyo, joho la Kristo lingewezaje kuchovywa katika damu ya maadui Wake ikiwa bado hajapigana nao? Hipolito (222-235/236 BK) na Origen (225-254 BK) walidhani ilikuwa damu ya Kristo. Ingawa damu kwenye joho inaweza kuwakilisha damu ya Yesu mwenyewe, damu ya watakatifu, au damu ya waovu, kwa uwezekano zaidi ni rangi nyekundu ya kukanyaga zabibu za ghadhabu.

S: Katika Ufu 19:16, kwa nini jina limeandikwa kwenye paja la Kristo?

J: Kuna majibu mawili tofauti. Paja: Kama mpanda farasi anakaribia, mtu hangeona jina mgongoni, tumboni, au mguu wa chini, lakini lingeonekana wazi zaidi kwenye paja. Bendera: Kigiriki kinasema jina Lake limeandikwa kwenye paja Lake. Hata hivyo, wengine wanafikiri Ufunuo labda awali ulikuwa kwa Kiaramu. Kama msingi wa Kisemitiki unatumiwa, kosa la mwandishi wa nakala labda lilibadilisha neno la Kiebrania au Kiaramu la bendera, degel, kuwa neno la mguu, regel. Hata hivyo, hakuna ushahidi wa msingi wa Kisemitiki.

S: Katika Ufu 19:17-19, kwa nini karamu hii ni ya damu?

J: Inasikika kidogo kama machinjio ambapo wanyama wanauawa, isipokuwa kwa kiwango kikubwa zaidi. Tuna haki hii juu ya wanyama, na kwa haki au bila haki, majenerali wote wanafikiri wana haki hii juu ya watu vitani. Zaidi ya hayo, Mungu ana haki ya kumaliza maisha ya mtu wakati wowote Atakao na jinsi yoyote Atakayo.

S: Katika Ufu 20, je kweli itakuwa miaka 1,000?

J: Isipokuwa labda 666, hakuna nambari katika Ufunuo ambayo si ya kihalisi. Hakuna nambari ambayo ni 'makosa' kwa njia ya kihalisi na 'sahihi' kwa njia ya mfano, kwa hivyo kama haikuwa miaka 1,000, hii ingekuwa ya kwanza. Inaonekana kwa mtazamo wa Mungu msemo 'miaka 1,000' ulikuwa muhimu vya kutosha kurudiwa mara sita, katika Ufunuo 20:2, 3, 4, 5, 6, 7. Katika mafundisho ya Kiyahudi kulikuwa na dhana ya 'siku za Masihi' katika 2 Esdra 7:28, lakini ilisema ingekuwa miaka 400.

S: Katika Ufu 20, je kutakuwa na Milenia ya kihalisi duniani?

J: Ufunuo 20:1-7 unafundisha kipindi cha miaka 1,000 ambapo Shetani amefungwa na waamini wanafufuliwa na kutawala pamoja na Kristo. Hapa kuna mitazamo mitatu kuu.

Wapremillenia wanachukua Ufu 20:1-7, pamoja na unabii mwingine wa Kiblia kama taarifa za kweli za siku zijazo zisizopotosha. Unabii mara nyingi una mfano fulani, kwa hivyo miaka 1,000 inaweza kumaanisha kipindi kirefu cha wakati. Wapremillenia wanaamini:

Shetani sasa hivi hafungwa shimoni (Ufunuo 20:3)

Mataifa leo bado yanapotoshwa (Ufunuo 20:3)

Hakuna aliyekatwa kichwa kwa kukataa kupokea alama, kisha kufufuliwa tena. (Ufunuo 20:4)

Waamini hawatawali na Kristo kwa wakati huu tu. (Ufunuo 20:4,6)

Waamillenia wanakataa milenia duniani, badala yake wanaamini kwamba milenia, kwa maana ya kiishara, imekuwepo Mbinguni tangu mwanzo wa zama za kanisa na/au sasa katika maisha ya waamini duniani.

Wapostmillenia wanafanana sana na Waamillenia katika tafsiri yao isiyo ya kihalisi, kiasi kwamba inaweza kuwa vigumu kubainisha kama Augustino na wengine walikuwa Waamillenia au Wapostmillenia. Tofauti kuu ni kwamba Wapostmillenia wanaamini milenia inatokea duniani sasa, na kwamba dunia itakuwa bora zaidi na zaidi hadi Kristo hatimaye aje.

S: Katika Ufu 20, historia ya mapema ya Wapremillenia ni ipi?

J: Wapremillenia wanajumuisha Papia (mwanafunzi wa Yohana Mtume), Barua ya Barnaba, na Wakristo wengi hadi wakati wa Augustino wa Hipo. Yustino Shahidi (takriban 138-165 BK) katika Mazungumzo na Trypho anataja kwamba Wakristo walikuwa na mitazamo tofauti kuhusu hili.

S: Katika Ufu 20, wakati wa utawala wa miaka 1,000 duniani, kabla ya 'Yerusalemu Mpya', je watu watakuwa bado wa nyama na damu na kuoana kama kiume na kike? Je wale waliokufa kabla ya rapture watarudishwa wakati wa milenia au baada yake?

J: Haya ni maswali mawili ya kuvutia. Swali la msingi zaidi ni kama watu wote watakuwa sawa wakati wa milenia. Waamini wengine/wote watatawala pamoja na Kristo kwa miaka 1,000 (Ufunuo 20:4), lakini watu wasiotawala pamoja na Kristo watakuwaje? Wafu wengine hawarudi maishani hadi miaka 1,000 itakapoisha (Ufunuo 20:5). Baada ya miaka 1,000 kukamilika, Shetani ataweza na atafanikiwa kupotosha mataifa na watauzunguka mji wa watu wa Mungu (Ufunuo 20:7-9). Pia, kuna uwezekano mkubwa kwamba watu wengine wataokoka dhiki yote, na wataingia milenia bila kufa. Hakuna mstari unaosema wazi kwamba hakuna mtu/baadhi ya watu/watu wote wataweza kuoana wakati huo. Hata hivyo tunaweza kupata jibu kwa swali la pili la msingi: kama watoto watazaliwa wakati wa milenia. Kama watazaliwa, hiyo itamaanisha angalau watu wengine wataweza kuoana wakati huo. Isaya 65:17-25 inaonyesha kwamba wengine wanaweza kuzaliwa na wengine kufa wakati huo. Maandiko hayasemi kwa uhakika waamini waliofariki kabla ya rapture watafufuliwa lini; lakini Wakristo wengi wanaamini itakuwa mwanzoni mwa milenia.

S: Katika Ufu 20, kwa nini watu wasiookolewa waliokufa wanafufuliwa mwishoni mwa milenia?

J: Biblia haisemi kwa nini watu wasiookolewa wanafufuliwa mwishoni mwa milenia. Kisio moja ni kwamba ingawa watu hawapati nafasi ya pili baada ya kifo, wale ambao kamwe hawakupata nafasi hata moja ya kusikia Injili ya kweli wangepata fursa ya kufanya uamuzi.

S: Katika Ufu 21:8 na Ufu 21:27, kwa kuwa watu wanaofanya mambo ya aibu watakuwa nje ya Mbinguni, jinsi gani watu mbalimbali waovu wanaweza kwenda Mbinguni, hata baada ya kutubu na kumkabidhi Mungu maisha yao?

J: Ufunuo 21:8 na Ufunuo 21:27 vinahusu watu wanaofanya mambo haya sasa, si watu waliokuwa wakiyafanya hapo awali, lakini waliosafishwa na kusamehewa.

S: Katika Ufu 20:2, je nyoka hapa ni nyoka yule yule aliye katika Mwa 3:1-15?

J: Ndiyo, huyu ni Shetani. Alikuwa karibu na watu tangu mwanzo kabisa, na atatupwa katika Ziwa la Moto milele katika Ufunuo 20:10.

S: Katika Ufu 20:10,15, Wakristo wa mapema walifundisha nini kuhusu kudumu kwa adhabu kwa wale waliokataa Kristo?

J: Ufunuo 20:14-15 unasema, 'Kisha Mauti na Kuzimu vilitupwa katika Ziwa la Moto. Hii ndiyo mauti ya pili.' Baada ya wakati huu hakutakuwa na mauti tena. Ufunuo 21:4 unasema, '...hakutakuwa na mauti tena, wala huzuni, wala kulia. Hakutakuwa na maumivu tena, kwa sababu mambo ya kwanza yamepita.' Lakini je hiyo inamaanisha adhabu yote imekwisha pia? Haiwezi, kwa sababu Ufunuo 20:10 unasema ibilisi, mnyama, na nabii wa uongo watateswa mchana na usiku milele na milele. Je inakuaje kwa watu ambao majina yao hayaandikwi katika kitabu cha uzima? Ufunuo 20:15 unasema, 'Na mtu yeyote ambaye hakupatikana ameandikwa katika Kitabu cha Uzima alitupwa katika Ziwa la Moto.' Mstari 14 tu ulisema hiyo ndiyo mauti ya pili. Kwa hivyo baada ya wakati huu, hakuna atakayekufa, kiroho au vinginevyo, lakini watu waliokufa kiroho tayari kwenye Ziwa la Moto wanabaki huko.

Hapa kuna maneno ya baadhi ya Wakristo wa mapema kuhusu hili:

Polikarpo (155 BK) kwa ujasiri aliwaambia wauaji wake kabla ya kuchomwa moto: 'Unanitishia kwa moto uwezao kuwaka kwa saa moja, na baada ya muda mfupi uzimwe, lakini hujui moto wa hukumu ijayo na adhabu ya milele, iliyohifadhiwa kwa wasiomcha Mungu.'

Yustino Shahidi (takriban 138-165 BK): Miili ya watu wote itafufuliwa, wengine kwa kutokufa na wengine kwa hisi za milele kwenye moto wa milele pamoja na mashetani mabaya.

Athenagoras (177 BK): Kwa sababu ubatili haujumuishwi katika kazi za Mungu, basi si tu kuna kudumu kwa milele kwa roho, bali pia kwa mwili katika Ufufuo wa Wafu sura 15.

Theofilo askofu wa Antiokia (168-181/188 BK): '...kama ukiendelea kutokuamini, utashawishiwa baadaye, utakapoteswa na adhabu za milele...'

Irenayo (182-188 BK): Alitaja moto wa milele kwa ibilisi na malaika wake. Wale wanaokataa wokovu wa Adamu wanajifunga wenyewe nje ya uzima milele.

Tertullian (198-220 BK): Anataja uzima wa milele na adhabu ya milele ya moto usioisha.

Siprian wa Carthage (takriban 246-258 BK) anasema, 'ambaye moto wa milele wa kuondoka kwake ulimwenguni utamtesa kwa adhabu zisizokuwa na mwisho.'

S: Katika Ufu 20:2-3, jinsi gani Shetani amefungwa?

J: Shetani ana viwango vinne vya kufungwa. Amefungwa kwa mnyororo, kisha Shetani atupwa shimoni lisilo na mwisho, kisha shimo linafungwa, na kisha muhuri unawekwa juu yake. Hata msanii mkubwa wa kutoroka angechukua muda mrefu kutoka hapo. Kumbuka kwamba Shetani alikuwa malaika mkuu zaidi awali. Sasa malaika mwingine alimfunga.

S: Katika Ufu 20:7-10, Gogu na Magogu ni nani?

J: Gogu na Magogu pia wametajwa katika Ezekieli 38-39. Kwa kuwa kuna majina mawili, ni nchi mbili (au zaidi), ingawa wengine wanafikiri ni taifa na mtawala wake. Kuna mitazamo mitatu: Wote wawili katika Umoja wa Kisovieti wa zamani ambayo ingekuwa Urusi na baadhi au yote ya Jamhuri za zamani za Kisovieti. Umoja wa Kisovieti wa zamani na Uturuki ni kwamba Gogu ni Waskiti (waliokuwa wakiishi Ukraine na Urusi), na nchi ya Uturuki. Mataifa yasiyo ya Kiyahudi kwa ujumla ni mtazamo wa tatu. Lakini kama ni hivyo, kwa nini isiseme tu 'mataifa'?

S: Katika Ufu 20:12; 3:5; 13:8; 17:8, Kitabu cha Uzima ni nini?

J: Hiki ni kitabu ambamo majina yote ya waliookolewa yameandikwa. Mtazamo mmoja unasema kwamba kila mtu ambaye angeokolewa, na watu hao tu, walikuwa na majina yao yaliyoandikwa huko tangu kuanzishwa kwa ulimwengu, kama Ufunuo 17:8 unavyosema. Mtazamo wa pili ni kwamba jina la kila mtu awali limeandikwa katika Kitabu cha Uzima, lakini majina ya watu wengine baadaye yanafutwa, kama Kutoka 32:32-33 unavyosema. Daudi anaomba kwamba watu waovu wafutwe kutoka kwenye kitabu cha walio hai na wasiandikwe pamoja na wenye haki katika Zaburi 69:28.

S: Katika Ufu 20:14, jinsi gani mauti na Kuzimu vinaweza kutupwa katika Ziwa la Moto?

J: Ziwa la Moto linaweza kukubali vitu visivyo na uzima pamoja na viumbe vya uzima.

S: Katika Ufu 20:15, je mtu yeyote alisikia kuhusu mauti ya pili kabla?

J: Ndiyo, haikuwa neno jipya kabisa. Targum ya Palestina juu ya Kumbukumbu la Torati 33:6 inasema, 'Reubeni na aishi katika ulimwengu huu, wala asife kwa mauti ya pili ambayo kwayo waovu hufa katika ulimwengu ujao.'

S: Katika Ufu 21:1, je ardhi mpya itakuwa kimsingi ardhi ya zamani iliyorejeshwa?

J: Inaweza kuwa ile ile chini yake, lakini itakuwa tofauti sana juu. Ufunuo 21:1 unasema hakutakuwa na bahari tena, na Ufunuo 21:5 unasema kwamba Mungu anafanya kila kitu kipya. Pia, Warumi 8:19-22 inaonyesha kwamba Mungu hakumruhusu mwanadamu aliyeanguka kuishi katika uumbaji usioanguka. Uumbaji mwenyewe utafanywa upya. Neno la 'mpya' linamaanisha mpya kwa ubora au kuburudishwa, dhidi ya mpya kwa wakati. Hata hivyo, Ufunuo 21:1 mwishoni unasema hakutakuwa na bahari tena, kwa hivyo itakuwa tofauti kimsingi.

S: Je Ufu 21 inaelezea mahali pale pale kama Ezek 40-48, Isa 60 na 65:17-25 au la?

J: Hapana kwa mawili ya kwanza, na ndiyo kwa sehemu kwa Isaya 65:17-25. Ezekieli 40-48 inaelezea hekalu la Milenia. Hii si sawa, kwani mbingu mpya na nchi mpya havina hekalu. Ingawa Isaya 60:1-5 inaendana vizuri na Ufunuo 21, si sawa. Ufunuo 21:1 unasema hakutakuwa na bahari tena, lakini Isaya 60:5 unasema 'utajiri wa bahari utaletwa kwako.' Isaya 60 inahusu wakati wa Milenia. Isaya 65:17-25 inazungumza kuhusu mbingu mpya na nchi mpya. Hata hivyo, Milenia na mbingu mpya na nchi mpya vinaweza kuwa vimeunganishwa pamoja hapa, kwa kuwa inazungumzia mustakabali.

S: Katika Ufu 21, je kuna njia yoyote ambayo hii inaweza pia kuwa sehemu ya Milenia?

J: Hapana, na jibu ni wazi kama maji ya bahari. Bahari ni sehemu muhimu ya Milenia katika Zaburi 72:8; Isaya 11:9,11; Ezekieli 47:8-20; 48:28; Zekaria 9:10; 14:8. Hakuna bahari tena katika Ufunuo 21:1. Bado tutakuwa na maji safi mengi kutoka Mto wa Uzima katika Ufunuo 22:1-2 hata hivyo.

S: Katika Ufu 21:1-3, je mbingu ya kwanza na nchi ya kwanza vinawakilisha sheria ya zamani, na mbingu mpya na nchi mpya vinawakilisha sheria mpya chini ya Baha'u'llah, na je kutokuwepo kwa bahari kunamaanisha kwamba wote watamfuata Baha'u'llah, kama Wabaha'i wanavyofundisha?

J: Hapana. Ufunuo 21:2 unasema Yerusalemu Mpya ni kama bibi arusi aliyepambwa kwa ajili ya mumewe (Mungu). Sisi Wakristo kwa sitiari ni bibi arusi wa Kristo, si sheria fulani. Ufunuo 21:4-5 unasema kwamba Mungu atafuta kila chozi kutoka machoni mwao. Hakutakuwa na mauti tena, wala huzuni, wala kulia wala maumivu. Unabii huu haukutimizwa wakati wa maisha ya Baha'u'llah. Hii haitatimizwa hadi baada ya kurudi kwa Kristo.

S: Katika Ufu 21:4, kwa kuwa hakutakuwa na machozi Mbinguni, je malaika wanalia tunapotenda dhambi, na je Mungu analia?

J: Maandiko haya hayasemi kama malaika wanalia machozi sasa. Ufunuo 21:4 unasema tu kwamba kutoka wakati huu, bibi arusi wa Kristo (waamini) hawatakuwa na kulia tena, na malaika labda hawatakuwa na kulia pia. Labda kulikuwa na kulia zamani wakati wa vita Mbinguni. Bila shaka, duniani Yesu alilia juu ya mji wa Yerusalemu katika Mathayo 23:37-39 na Luka 19:41-44.

S: Katika Ufu 21:8, kwa kuwa Mungu anatuma wasemao uongo wote katika Ziwa la Moto, kwa nini Mungu anatuma udanganyifu kwa watu katika 2 The 2:9-12?

J: Mambo manne ya kuzingatia katika jibu. 1. Kwa kinadharia, hata kama Mungu angeadhibu wengine kwa kutuma udanganyifu huku Yeye mwenyewe akituma udanganyifu, hilo halingekinzana. Hakuna sharti kwamba Mungu atii anayowaamuru viumbe Vyake. 2. Kusema uongo kunamaanisha kusema au kuandika kitu unachojua si kweli. Mungu ana ujuzi kamili, na Neno la Mungu liliumba vitu vyote (Mwanzo 1:1). Mungu si tu hasemi uongo, bali Mungu hawezi kusema uongo kama Waebrania 6:18 unavyosema. 3. Kutuma udanganyifu ni kitu ambacho hata watu waaminifu hufanya, wanapoacha taa zao ziwake wanapoenda ili kuzuia wezi. Hiyo si kusema uongo ingawa. 4. Mungu anatuma udanganyifu, lakini Mungu hasemi uongo akifanya hivyo. Kwa mfano, katika 1 Samweli 16:1-5, Mungu alimwelekeza Samweli kwenda Bethlehemu na kutoa maelezo ya kupotosha. Sura moja kabla tu, katika 1 Samweli 15:29, inasema kwamba Mungu hasemi uongo. Kwa hivyo kusema uongo hapa haijumuishi kuruhusu watu kupotoshwa.

S: Katika Ufu 21:14, ni nani hasa mitume kumi na wawili?

J: Watu wengi wanaona hawa kama wanafunzi kumi na wawili, bila Yuda Iskariote, pamoja na Paulo. Mathia labda hakukusudiwa. Katika Matendo 1:23-26 huu ulikuwa uteuzi wa kibinadamu, ambao Mungu hakuukosoa wala kuuidhinisha. Hatujawahi kusikia chochote kuhusu Mathia, katika Agano Jipya wala historia ya kanisa, baada ya hapo.

S: Katika Ufu 21:14-17, kuna nini cha kuvutia kuhusu vipimo vya mji?

J: Urefu, upana, na urefu wa juu ni sawa, kwa stadia 12,000, au hatua za Kigiriki. Wengine walidhani hii inaweza kuwa mchemraba, piramidi, tufe, au umbo lingine lolote, isipokuwa neno la Kigiriki hapa, tetragonos, au 'mraba', linaonyesha mchemraba. Babiloni na Ninawi zilipangwa kama mraba, na Talmudi ya Kiyahudi Baba Bathra 75b ilidhani kwamba Yerusalemu Mpya itakuwa mchemraba. Ulinganifu unaweza kuchukuliwa kama mzuri. Kipimo kinatafsiriwa kwa takriban maili 1,400 au kilomita 2,200. Mji huu, takriban maili 1,400 kwa upande, ni tofauti sana na mji wa Ezekieli katika Milenia, ambao ulikuwa takriban dhiraa 4,500, au karibu maili 1.25 (km 2), kila upande.

S: Katika Ufu 21:17-21, kwa nini watu wanapenda mawe ya thamani na jinsi gani tunapaswa kuwa kama mawe ya thamani?

J: Jiwe la thamani lisilosafishwa halina mng'ao, linaweza kuzingirwa kidogo na jiwe lingine, na kwa ujumla haliridhishi. Si rangi ya jiwe inayolifanya zuri, kwa sababu tunaweza kutengeneza karatasi ya rangi inayolingana na rangi kabisa. Lakini almasi au jiwe jingine la thamani lililosafishwa vizuri linachukuliwa kama zuri kwa sababu linaangaza, au kwa maneno mengine, linaakisi na kulenga nuru. Linaweza kuakisi na kulenga nuru kwenye mawimbi ya rangi ile ile inayopokea nuru, kama kioo au almasi, au linaweza kuibadilisha kuwa rangi nyingine, kama yakuti au jiwe jingine la rangi. Katika maisha yetu, dhamira yetu tukiwa bado duniani ni kimsingi kuakisi na kulenga nuru ya Kristo. Tunapaswa kufundisha ukweli wa Mungu bila upotoshaji, lakini tunapaswa kuakisi matumizi kulingana na toni ya hali tunazokuwa nazo. Tunapaswa kulenga nuru ya Mungu kwa wengine, wasioamini na waamini kuona wazi zaidi tofauti. Mwishowe, kama tunapaswa kuakisi upendo wa Mungu na kuwapa watu mwangaza wa fahari ya mbinguni, tunapaswa kutazamia kwenda mahali pazuri hivyo, palipojaa nuru ing'aayo ya Mungu inayoakisiwa kati yetu sote.

S: Katika Ufu 21:17-21, je hizi zitaonekana hasa kama vito hivi na dhahabu?

J: Hizi zinaweza zisiwe sawa na vito, na dhahabu ina sifa tofauti na dhahabu ya duniani.

S: Katika Ufu 22:1-2, je maji yanawakilisha Roho Mtakatifu, na mstari huu unamaanisha Roho Mtakatifu anatoka kwa Baba na Mwana?

J: Hapana. Ingawa Roho Mtakatifu kweli anatoka kwa Baba na Mwana, mstari huu hausemi hivyo. Maji hapa ni maji, na hakuna kinachoonyesha ni Roho Mtakatifu. Kwa ziada ya kuvutia, hakuna waandishi wa kabla ya Nikaia walionukuu Ufunuo 22:1-7.

S: Katika Ufu 22:2, je mti wa uzima ni sawa na ule katika Mwa 2:9, au ni Yesu?

J: Ndiyo na hapana. Huu ni 'mti' wa uzima. Hakuna katika Maandiko kinachoonyesha huu ni mti tofauti wa uzima kuliko ule katika Mwanzo 2:9, au kwamba kulikuwa na miti mingi ya uzima. Yesu kamwe hakuitwa mti wa uzima, na sitiari hii ya Yesu ingekinzana na mstari unaofuata, ambapo Yesu anatajwa kama Mwana-Kondoo.

S: Katika Ufu 22:2, jinsi gani majani ni kwa uponyaji wa mataifa?

J: Ingawa Maandiko hayasemi, tunaweza kuzingatia mambo machache. Neno la Kigiriki hapa, therapeian, kihalisi 'kutoa afya' na ni chanzo ambacho lugha ya Kiingereza inapata neno lake therapy. Inaonekana bado kutakuwa na haja ya kula kutoka mti wa uzima kwa kutokufa, na haja ya majani, 'kuwaweka wote katika afya.'

S: Katika Ufu 22:3, ni muhimu kiasi gani kwamba hakuna laana?

J: Hakuna kifo, hakuna ugonjwa, hakuna dhambi, hakuna asili ya dhambi, hatuhitaji kufanya kazi kwa chakula, asili haiko katika utumwa, hizi zote ni sababu za kufikiri hili ni muhimu sana.

S: Katika Ufu 22:4a, kuona uso wa Mungu kuna umuhimu gani?

J: Adamu na Hawa wangeweza kuona uso wa Mungu kabla ya anguko, lakini baada ya Anguko walijificha. Hata Musa hakuruhusiwa kuona uso wa Mungu. Lakini hapa waamini wote wataweza kuona uso wa Mungu.

S: Katika Ufu 22:4f, jina la Mungu likiwa kwenye vipaji vya nyuso zao lina umuhimu gani?

J: Kama tatoo, ilikuwa alama ya kudumu ya wewe ni nani, au wewe ni wa nani. Makuhani walipotiwa mafuta, sehemu ya mafuta iliwekwa kwenye vipaji vyao. Watu wenye alama ya mnyama wasingeweza kuwa na jina la Mungu kwenye vipaji vya nyuso zao, kwa sababu nafasi ya vipaji vyao ilikuwa imeshachukuliwa. Watu wengine wanakataa Kristo, si kwa sababu si werevu vya kutosha, na si kwa sababu ya chuki ya Kristo, bali kwa sababu kichwa chao 'kimeshachukuliwa' na kitu kingine.

S: Katika Ufu 22:6-20, jinsi gani Yesu angeweza kusema alikuwa anakuja hivi karibuni, karibu miaka 2,000 iliyopita?

J: Ingawa miaka 2,000 ni muda mfupi sana kwa Mungu, na baadhi ya mambo katika barua kwa makanisa saba yalitokea miaka michache baadaye tu, kuna sababu muhimu zaidi. Hivi karibuni hapa kunaweza kumaanisha wakati wowote, na mafundisho haya yanaitwa 'kurudi kwa karibu kwa Kristo'. Kristo anasema, 'Kwa hivyo kesheni, kwa sababu hamjui siku ambayo Bwana wenu atakuja.' (Mathayo 24:42). Zaidi ya hayo, kuondoka kwetu wenyewe duniani ni 'karibu'. Je kati yetu yeyote anajua, kwa uhakika kamili, kwamba tutaamka asubuhi ya kesho?

S: Katika Ufu 22:9, je kitabu hiki kifunguliwe ili watu wakisome, au ni siri?

J: Neno la Kigiriki la siri, mysterion, lina maana tofauti kidogo kwa Kigiriki kuliko kwa Kiingereza. Kwa Kigiriki siri si lazima imaanishe kitu kigumu kubainisha, au kigumu kuelewa; badala yake linamaanisha tu kitu ambacho bado hakikufunuliwa. Kwa mfano, injili ilikuwa siri kwa watakatifu wa Agano la Kale. Kwa hivyo sasa imefunuliwa, na tunahimizwa hapa kuisoma na kuelewa. Hata hivyo, kuna vipengele vya Ufunuo, kama ngurumo saba, ambavyo bado vimefungwa. Tunaweza kusoma na kuwa na uelewa fulani wa unabii katika Ufunuo, lakini hatutaona picha kamili wazi hadi inapotokea. Ni kama watakatifu wa Agano la Kale waliweza kuwa na uelewa wa Masihi, lakini picha kamili haingedhihirika hadi Yesu alipokuja mara ya kwanza.

S: Katika Ufu 22:11, kwa nini inasema 'acha' wengine wawe waovu?

J: Hii inaitwa 'acha ya kujiondoa', badala ya 'acha ya kuhimiza' kulingana na Revelation 8-22: An Exegetical Commentary uk.502-503. Hii inaruhusu watu kufanya mabaya, si kuwahimiza watu wawe waovu.

S: Katika Ufu 22:12, kwa nini neno 'kazi' ni umoja hapa?

J: Badala ya kuangalia maisha yetu kama kazi nyingi ndogo (nzuri na mbaya), hii inasisitiza kwamba maisha yetu yanaweza kuonekana kama kazi moja mfululizo. Vivyo hivyo, watu hawasemi 'kazi zao za maisha' bali 'kazi ya maisha yao'. Neno hili pia ni umoja katika 1 Wakorintho 3:12-15.

S: Katika Ufu 22:13, ni wapi tumeona majina haya matatu hapo awali?

J: Mwanzoni mwa kitabu, 'Alfa na Omega' ni jina la Mungu Baba katika Ufunuo 1:8 na pia 21:6. 'Wa Kwanza na wa Mwisho' ulitumika kwa Kristo katika Ufunuo 1:17; 2:8, lakini pia ulitumika kwa Mungu (YHWH) katika Isaya 44:6; 48:12. Jina 'Mwanzo na Mwisho' linatumika kwa Mungu Baba katika Ufunuo 21:6. Baba na Mwana wanashiriki zaidi ya majina na vyeo 30.

S: Ufu 22:14; 1:3; 14:13; 16:15; 19:9-10; 20:6; 22:7 ni 'heri' au baraka. Ni mfanano gani na tofauti gani katika heri saba?

J: Heri saba hizi, au baraka saba Mungu anazotoa, zinaendana na saba kuwa mada ya kitabu. Kwa ufupi, ni wale wanaosikia, wanaokufa, wanaobaki macho na kushika mavazi yao, wale waalikwao, wanaoshiriki ufufuo wa kwanza, wanaohifadhi maneno, na wanaoosha mavazi yao. Zote zina masharti. Ni 16:15 tu inayosema kuhusu wale wasiotimia masharti. Ni 20:6 na 22:14 tu zinazosema matokeo ya baraka.

S: Katika Ufu 22:14, kwa kuwa tunaokolewa kwa neema, kwa nini ni muhimu kufuata amri Zake?

J: Waefeso 2:8-9 unasema tunaokolewa kwa neema na si matendo, lakini Waefeso 2:10 unasema tunaokolewa ili tufanye matendo mema. Yesu alisema kwa matunda yao mtawajua katika Mathayo 7:16-27, na Yakobo 2:14-26 unasema imani bila matendo imekufa. Kufuata amri za Mungu hakustahilishi wokovu, lakini watu waliookolewa watataka kufuata amri za Mungu. Kama hutaki kufuata amri za Mungu, ni uwezekano mkubwa sana kwamba haujaokolewa.

S: Katika Ufu 22:15, 'nje ya mji' ipo wapi?

J: Hii si hatima ya tatu. Hii inamaanisha tu kutengwa na mji, na kwa hivyo kuwa katika Ziwa la Moto. Mbwa walikuwa sitiari kwa watu waliofanya vitendo vya kuchukiza. Wachawi, pharmakoi kwa Kigiriki, wanaweza kuhusu wachawi au wanaotengeneza sumu au dawa nyingine. Kwa hivyo wauza dawa za kulevya wanaweza kuingia hapa pia.

S: Katika Ufu 22:16a, malaika wa Yesu ni nani?

J: Malaika anaweza kumaanisha mjumbe. Ingawa huenda hii inarejelea Yohana, mwandishi wa Ufunuo, uwezekano mkubwa ni kiumbe cha Mbinguni kilichokuwa mjumbe kutoka kwa Yesu kwa Yohana.

S: Katika Ufu 22:16b, kwa nini ni muhimu hapa kwamba Yesu ni mzizi na uzao wa Daudi?

J: Kwa kiwango cha pili, Yesu ni binadamu kamili, sehemu ya ubinadamu, kwa sababu ni mzao wa Daudi. Lakini hasa, ahadi Mungu alizofanya kwa wazao wa Daudi zinatimizwa katika Kristo.

S: Katika Ufu 22:16, ni nani Nyota Nyangavu ya Asubuhi?

J: Mstari huu wazi unasema unahusu Yesu. Shetani alikuwa nyota ya asubuhi kwa sababu malaika wote walikuwa nyota za asubuhi katika Ayubu 38:7. Hata hivyo, ingawa Shetani pia alikuwa nyota ya asubuhi, Isaya 14:12 unasema alikuwa nyota ya asubuhi iliyoanguka kutoka mbinguni. 'Nyota ya asubuhi' ni jina la utukufu mkubwa wa mbinguni, na Yesu aliahidi kwamba atawapa wale washindao nyota ya asubuhi katika Ufunuo 2:28.

S: Katika Ufu 22:16, kabla ya kuhubiri kuhusu Yesu wa Agano Jipya unapaswa kusoma Isaya 14:12 ambamo Mungu anamwita Shetani Nyota ya Asubuhi (NIV) Lusifa katika Toleo la Mfalme James. Kisha unapaswa kusoma Ufunuo 22:16 ambapo Yesu anajiita Nyota ya Asubuhi. Hiyo ni kweli Yesu anadai yeye ni Lusifa... (Mwislamu alisema hivi)

J: Msemo 'nyota ya asubuhi' haumaanishi Lusifa; nyota ya asubuhi inamaanisha kuwa na utukufu wa mbinguni, na Lusifa alikuwa nyota ya asubuhi iliyoanguka kutoka mbinguni. Kuna nyota nyingi za asubuhi, kwa sababu hii ilitumika kwa malaika (Ayubu 38:7), na kwa njia maalum kwa Kristo (2 Petro 1:19; Ufunuo 22:16b). Ufunuo 22:16b pia unamwita Yesu Uzao wa Daudi. Kulikuwa na wazao wengi wa Daudi, lakini Yesu ni mzao wa Daudi kwa njia maalum, iliyoahidiwa. Isaya 14:12 unasema kwamba Shetani pia alikuwa na utukufu mkubwa wa mbinguni wa nyota ya asubuhi, hadi alipoupoteza alipoanguka kutoka mbinguni. Jina hili linafanana na jinsi waamini wote, wanaume na wanawake, wanapewa jina na haki za wana wa Mungu (Wagalatia 3:26-29), lakini Yesu hasa ni Mwana wa pekee wa Mungu (Yohana 3:16). Kwa njia ya ziada, waamini pia watapewa 'nyota ya asubuhi' na Yesu katika Ufunuo 2:28.

S: Katika Ufu 22:17,20, kama waamini jinsi gani tunakuza mtazamo huu ndani yetu?

J: Kwanza kwa kutambua mtazamo wetu unapaswa kuwa upi. Ingawa waamini wanapaswa kuridhika katika Kristo, mistari hii inaonyesha kwamba waamini hawapaswi kuridhika. Tunapaswa kukuza hamu ya Kristo, na hamu kwa Kristo kuja na kuikamilisha historia, akileta kwanza Ufalme wa Milenia, kisha Mbingu Mpya na Nchi Mpya. Wakati mwingine Wakristo wanaweza kustarehe sana. Tunapaswa kutamani kuondoka hapa.

S: Katika Ufu 22:18-19, kwa nini watu wanaonywa hasa wasiongeze au kupunguza kitabu hiki?

J: Mithali 30:6 na 1 Wakorintho 4:6 pia huonya watu wasiongeze kwenye Neno la Mungu. Wengine wanaona hili kwa maana ya jumla kama kuhusu Biblia nzima, wengine, kama Majibu ya Maswali 1001 ya Biblia uk.13, wanaona hili kwa maana ya karibu kama kuhusu kitabu cha Ufunuo tu. Tukidhani hii inahusu Ufunuo tu, sababu moja inaweza kuwa kwa kuwa kuna mengi sana kuhusu siku zijazo, na mengi yake yanazungumza kuhusu hukumu na ghadhabu, wengine wanaotaka kuondoa katika Injili kila kitu isipokuwa upendo wangetiwa jaribu kujaribu kupunguza au kuondoa Ufunuo kutoka Bibliani. Leo katika madhehebu ya 'Kikristo' ya kiliberali, Kitabu cha Ufunuo kinakataliwa. Yosefu Smith, mwanzilishi wa Umormoni, alivunja hili katika 'toleo lake lililovuviwa' la Biblia. Katika Ufunuo 5:6, Smith alibadilisha 'kuwa na pembe saba na macho saba, ambazo ni Roho saba za Mungu...' na 'kuwa na pembe kumi na mbili na macho kumi na mbili, ambao ni watumishi kumi na wawili wa Mungu...' Mapema kama 182-188 BK mwandishi wa Kikristo wa mapema Irenayo, katika Dhidi ya Uzushi sura 20, akitaja kwamba ananukuu Yohana, ananukuu Ufunuo 5:6. Kwa hivyo RLDS na Wamormoni wengine hawawezi kusema Smith alikuwa akisahihisha kilichoharibiwa Enzi za Kati, kwa sababu Irenayo alituonyesha kilichosemwa wakati wake.

S: Katika Ufu 22:18-19, je kulikuwa na 'maonyo' mengine katika fasihi yanayofanana na haya?

J: Ndiyo. Irenayo wa Lyoni, katika maandishi yake mwenyewe, anasema yafuatayo: 'Nakuapisha wewe utakayenakili kitabu hiki, kwa Bwana wetu Yesu Kristo, na kwa kuja Kwake kwa utukufu atakapokuja kuhukumu walio hai na wafu, kulinganisha utakachoandika, na kukisahihisha kwa makini kulingana na maandishi haya, na pia kuandika kiapo hiki, na kuiweka kwenye nakala.' kutoka Historia ya Kanisa ya Eusebio kitabu 5 sura 20 uk.238.

S: Katika Ufu, ni nani aliandika kitabu hiki?

J: Wakristo wengi wanakubaliana ilikuwa Yohana Mtume:

1. Yustino Shahidi katika Mazungumzo na Trypho sura 81 uk.240 (imeandikwa takriban 138-165 BK)

2. Irenayo katika Dhidi ya Uzushi 182-188 BK sura 17, 20 na 23. Pia sura 30 uk.559. Hii ni muhimu sana, kwani Irenayo alikuwa mwanafunzi wa Polikarpo, ambaye alikuwa mwanafunzi wa Yohana Mtume.

3. Maagizo ya Komodianu (takriban 240 BK) sura 43 uk.211 inarejelea Yohana: '...Wamedi na Waparthi wachomwa kwa miaka elfu, kama maneno ya siri ya Yohana yanavyotangaza.'

4. Tertullian alisema Yohana ndiye mwandishi wa Apocalypse yake katika Tertullian Dhidi ya Markioni kitabu 14 sura 5 (207 BK).

5. Athanasius (326-373 BK) katika Mazungumzo Manne Dhidi ya Waarian IV uk.444.

Kwa upande mwingine, mwandishi wa kanisa aliyedhani labda Yohana mwingine alikuwa Dionisio wa Aleksandria (200-265 BK). Siprian, askofu wa Carthage (takriban 246-258 BK) ananukuu kutoka 'Apocalypse' katika Risala 12 kitabu cha tatu 34,36,59 lakini hataji uandishi wake.

S: Katika Ufu, tunajuaje kama tulicho nacho leo ni uhifadhi wa kuaminika wa kilichoandikwa awali?

J: Kuna sababu angalau nne.

1. Mungu aliahidi kuhifadhi Neno Lake katika Isaya 55:10-11; 59:21; 40:6-8; 1 Petro 1:24-25; na Mathayo 24:35.

2. Ushahidi wa kanisa la mapema. Hapa ziko baadhi ya waandishi waliorejea aya katika Ufunuo.

Klementi wa Roma (96-98 BK) ananukuu Ufunuo 22:12 (Hii pia ni sawa na Isaya 40:10; 62:11) 1 Klementi sura 34.

Didache (takriban 60-120 BK) sura 16 inarejelea Ufunuo 12:9 na mistari mingine. Inasema, 'kisha ataonekana mdanganyaji wa ulimwengu kama Mwana wa Mungu, na atafanya ishara na maajabu, na ardhi itatiwa mikononi mwake...'

Barua kwa Diogneto (takriban 130-200 BK) sura 12 inarejelea Ufunuo.

Mchungaji wa Hermas (takriban 115-155 BK) anairejelea kwa mashaka mahali kadhaa.

Yustino Shahidi takriban (138-165 BK) alisema, 'Na tena, kulikuwa na mtu fulani kati yetu, ambaye jina lake lilikuwa Yohana, mmoja wa mitume wa Kristo, ambaye alitoa unabii, kwa ufunuo uliomfunuliwa, kwamba wale waliomwamini Kristo wetu wangeishi miaka elfu katika Yerusalemu; na kwamba baada ya hayo ufufuo wa jumla na hukumu ya watu wote nayo ingetokea.' sura 81 ya Mazungumzo na Trypho.

Wakristo wa Vienne na Lugdunum (177 BK) uk.783,784.

Irenayo (182-188 BK) Yohana pia, mwanafunzi wa Bwana, akiona ujio wa ukuhani na utukufu wa Ufalme Wake, anasema katika Apocalypse: Nilizunguka kuona sauti iliyozungumza nami. Na nilipozunguka, niliona vinara saba vya dhahabu... Irenayo katika marejeo 33 alirejelea mistari 46 ya Ufunuo.

Kanuni ya Muratori (170-210 BK) ANF juzuu 5 uk.603-604

Klementi wa Aleksandria, Stromata (193-202 BK) kitabu 6 sura 13 uk.504

Tertullian (198-220 BK) On Modesty sura 19 uk.95

Tertullian (207/208 BK) Five Books Against Marcion kitabu 4 sura 5 uk.350.

Komodiano (takriban 240 BK) anarejelea Ufunuo katika Instructions of Commodianus sura 43 uk.211 na sura 44 uk.214

Hipolito (222-235/6 BK) ananukuu Ufunuo 1:8; 2:6,24; 3:14,21; 5:5,10; 6:14; 11:3,4-6; 12:1-6; 13:11-18; 17, 18; 20:6,11; 21:1; 22:15.

Origen (225-254 BK) Origen Against Celsus kitabu 6 sura 23 uk.583

Risala Dhidi ya Novatiano isiyojulikana mwandishi (takriban 250-257 BK) sura 17 uk.663

Siprian wa Carthage (takriban 246-258 BK) Treatises of Cyprian - Testimonies sura 36 uk.544.

Moyses na wenzake kwa Siprian (250-251 BK). Epistles of Cyprian Barua 25 uk.303

Gregori Thaumaturgo (240-265 BK)

Dionisio wa Aleksandria (246-265 BK) From the Two Books on the Promises sura 4 uk.83

Victorino wa Petau (aliuawa kifodini 304 BK) aliandika ufafanuzi kamili wa Ufunuo

Metodio (260-312/3 BK) ananukuu Ufunuo 12:1-6 kama wa “Yohana katika Apocalypse” The Banquet of the Ten Virgins Hotuba 8 sura 5 uk.336

Laktanti (takriban 303-325 BK) anarejelea Ufunuo 19:12 katika The Epitome of the Divine Institutes sura 41 uk.238.

X Eusebio wa Kaisaria (318-325 BK) alikanusha kwamba Ufunuo unapaswa kuwa katika maandiko.

3. Ushahidi wa wazushi na waandishi wengine:

Mzushi Prisciliano (385 BK) anahusu Ufunuo 18:2,3,12

Mzushi wa Donatisti Tikonio (baada ya 390 BK) anahusu Ufunuo 1:15

4. Maandishi ya mapema zaidi tuliyonayo ya Ufunuo yanaonyesha kwamba kuna tofauti ndogo za maandishi, lakini hakuna makosa yenye umuhimu wa kitheolojia.

p18 (takriban 250-300 BK) Ufunuo 1:4-7

p24 (takriban 300 BK) Ufu 5:5-8; 6:5-8

p47 Chester Beatty III. 250-300 BK ana mistari 125 ya Ufunuo

p85 Ufunuo 9:19-10:1; 10:5-9 (karne ya 4 au 5)

p98 karne ya 2 Ufunuo 1:13-2:1

0169 (= papiri ya Oxyrhynchus 1080) (karne ya 4) Ufunuo 3:19-4:1.

0163

0207

p115 (= papiri ya Oxyrhynchus 4499) Ufunuo 2:1-3, 13-15, 27-29; 3:10-12; 5:8-9; 6:5-6; 8:3-8, 11-13; 9:1-5,7-16,18-21; 10:1-4,8-10,12-17; 13:1-3, 6-16,18; 14:1-3, 5-7, 10-11, 14-15, 18-20; 15:1,4-7 (ilichapishwa 1999) (karne ya 3 au 4)

London karne ya 3/4

Sinaiticus [Si] (340-350 BK) ina Ufunuo wote

Alexandrinus [A] (takriban 450 BK) ina Ufunuo wote

046

Ufunuo haupo katika Vaticanus

Kikopti cha Bohairi [Boh] karne ya 3/4

Kikopti cha Sahidi [Sah] karne ya 3/4

Ephraemi Rescriptus [C] karne ya 5

Kiarmenia [Arm] tangu karne ya 5

Kiethiopia [Eth] tangu takriban 500 BK

Nukuu za Maandiko zimechukuliwa kutoka Swahili Unlocked Literal Bible, © 2019 Door43 World Missions Community, chini ya leseni ya CC BY-SA 4.0: https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/